NGƯỜI GIỮ HỒN NHẠC VÕ TÂY SƠN

Tiếng trống như trăm vạn hùng binh đang lớp lớp xông lên… Tiếng trống như mưa ngàn thác đổ, như ngựa hý rền vang, như tiếng reo hò mừng chiến thắng… Hào khí 1 thời như sống dậy trong âm vang của tiếng trống ấy. Đó chính là Trống trận Tây Sơn, một di sản văn hóa độc đáo của miền đất võ Tây Sơn, Bình Định.

Truyền thống thượng võ từ lâu đã thấm sâu vào máu thịt người dân Bình Định. Các bé lên 3 đã bắt đầu tập võ. Các lò luyện võ trở nên quen thuộc với các thế hệ người dân Tây Sơn nói riêng, Bình Định nói chung. Trong kho tàng võ cổ truyền Việt Nam, võ Bình Định tách thành một hệ phái riêng và rất độc đáo. Người ta vẫn thường gọi môn phái này là võ Tây Sơn hoặc võ Bình Định. Ra đời gắn liền với cuộc chiến đấu chống giặc ngoại xâm của triều Tây Sơn nên võ Bình Định thường có tính thực chiến cao, đường quyền uyển chuyển, thần tốc,xoay chuyển một cách biến ảo. Đặc biệt, Võ Bình Định còn có một nét đặc sắc mà không một môn phái võ thuật nào có được, đó chính là nhạc võ. Tương truyền loại nhạc này do ba anh em người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ đặt ra cho quân khởi nghĩa luyện võ. Cũng theo truyền thuyết thì võ nhạc Tây Sơn cũng là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên cuộc hành quân thần tốc và chiến thắng oanh liệt của vua Quang Trung trong cuộc chiến chống ngoại xâm. Nhạc võ ở đây là âm thanh trống trận.

 Đón xem Người giữ hồn nhạc võ Tây Sơn trong chương trình Khám phá Việt Nam lúc 17h15 ngày 31/07/2016 trên kênh VTV1.

kham-pha-viet-nam-vo-nhac-tay-son-quang-trung

Trống trận Tây Sơn được xem là một môn võ đặc biệt, có sự kết hợp giữa tinh thần thượng võ và âm nhạc cổ truyền. Có thể nói, đây là một giá trị tinh thần lịch sử. Hiện nay, ở vùng đất Tây Sơn hạ đạo năm xưa vẫn có người còn giữ được thứ võ công đặc biệt này. Bà Nguyễn Thị Thuận, hậu duệ của dòng họ Nguyễn đất Tây Sơn, truyền nhân đời thứ 9 của 1 dòng họ nhiều đời giữ hồn cho nhạc võ Tây SƠn.

Nhiều du khách đến thăm bảo tàng Quang Trung phần nhiều với mục đích được xem biểu diễn trống trận. Sau khi Bảo tàng Quang Trung chính thức thành lập vào năm 1979, cùng với việc sưu tầm các hiện vật lịch sử của nhà Tây Sơn nằm rải rác ở các địa phương trong nước, nhạc võ Tây Sơn với âm hưởng chủ đạo là thanh âm vang vọng từ dàn trống trận cũng được phục dựng. Chúng tôi đến bảo tàng Quang Trung đúng lúc bà Thuận đang biểu diễn trống trận. Tiếng trống cất lên, cả không gian như vang vọng hồn thiêng sông núi. Nghe như rầm rập tiếng quân đi, voi thét; tiếng lướt gió, chạm nhau của binh khí; tiếng reo hò vang dội của ba quân. Và cả sự trầm lắng tưởng niệm vong hồn tử sĩ trước khi những thanh âm reo vui, rộn rã trong khúc khải hoàn ca chan hòa muôn phương. Thế trận thần tốc, táo bạo năm nào dường như đang hiện diện, rần rật chuyển lan trong từng mạch nhịp của người nghe. Trống trận Tây Sơn không chỉ là hiệu lệnh, là lời động viên, cổ vũ ba quân mà còn là những đòn thế tâm công xoáy sâu, đánh thẳng vào tâm lý của quân thù, góp phần làm nên thắng lợi.

kham-pha-viet-nam-vo-nhac-tay-son
Như tên gọi, nhạc võ Tây Sơn có hai phần: nhạc và võ. Phần nhạc được phối âm dựa trên tiết tấu chủ đạo của trống chiến trên nền âm cổ truyền. Trống chia thành ba hồi: xuất quân, xung trận  công thành và ca khúc khải hoàn, hoàn toàn không có hồi lui quân hoặc thu quân như trống trận của các triều đại khác cũng như quân đội của nhiều quốc gia khác trên thế giới. Nhiều du khách đều lấy làm thú vị khi phát hiện ra chi tiết này. Kể cũng không lấy gì làm lạ vì trong đời cầm quân của mình, vị hoàng đế có tên tuổi gắn liền với bài trống độc đáo này là Quang Trung chưa một lần thua trận, đội quân của ông cũng chưa một lần phải lùi bước trước kẻ thù nào.

Tuy chỉ có 3 hồi, giản đơn là vậy nhưng nhạc võ Tây Sơn không hề lẫn trộn với bất cứ tiếng trống nào trên khắp năm châu, trống trận Tây Sơn là bản giao hưởng hùng tráng hừng hực hào khí Quang Trung và thấm đượm tinh thần thượng võ Tây Sơn.

Dàn nhạc bao gồm: trống chiến, kèn xona (còn gọi là kèn bóp), chiêng, phèng la. Linh hồn của dàn chiến nhạc là 12 chiếc trống, tượng trưng cho thập nhị địa chi, xếp thành ba bậc trên giá đỡ, ứng với triết lý tam tài (Thiên – Địa – Nhân). Người cử trống đánh cả 2 tay và cùi chỏ, cùng hai dùi trống, dài khoảng 30 cm, đánh cả 2 đầu. Đưa hai tay lên múa là có thể đánh cả 4 mặt trống hay tang trống cùng một lúc. Vào một bài trống , nghệ nhân đánh trống có thể khiến người nghe cảm thấy cảnh mưa rào thác đổ, khi nhặt khi khoan, khi dồn dập bức tim, khi hào hùng phấn chấn. Và đặc biệt người đánh trống vừa đánh vừa di chuyển chứ không ngồi một chỗ như nhạc công tấu nhạc.

Năm nay đã gần 60 tuổi nhưng bất cứ ai khi nhìn bà Thuận đánh trống trận đều không hề cảm thấy dấu ấn của tuổi tác. Từ đôi tay nhanh mạnh và biến ảo đến thần thái sắc lẹm, bà Thuận có khả năng thể hiện được đúng cái hồn , cái tinh túy ẩn chứa trong tiếng trống trận Tây Sơn thuở khai sinh. Có thể nói, bà Thuận là người phả được hồn thiêng sông núi, hào khí thần tốc vào từng thanh âm khi réo rắt, khi hoan ca của dàn trống trận Tây Sơn . Nhưng để có được sự điêu luyện và thần thái như vậy, bà đã phải trải qua nhiều năm tập luyện gian khổ.

Để đánh được cùng lúc 12 trống, nghệ nhân phải kết hợp nhuần nhuyễn giữa thi triển thân pháp, bộ pháp, nhãn pháp nhanh nhẹn, uyển chuyển như một vũ công thực thụ. Đặc biệt, đôi tay cầm dùi trống như múa trên mặt trống với những kỹ thuật ve, vỗ, bịt đến mức điêu luyện mới có thể tạo nên những giai điệu âm vang hào khí một thời.

kham-pha-viet-nam-nhac-vo-nguyen-thi-thuan-tay-son

Nhờ tiếng trống và âm nhạc phụ họa, những bài võ trở nên mạnh mẽ,dứt khoát, uyển chuyển. Bên cạnh phần nhạc, nét độc đáo tạo thành nhạc võ Tây Sơn, chính là những đòn thế võ thuật hàm chứa trong từng thủ pháp thể hiện nhạc trống. Trống trận Tây Sơn không chỉ là hiệu lệnh hành quân, là cách các tướng chuyển những mệnh lệnh chiến đấu điều binh khiển tướng. Nó hàm chứa nhiều đòn thế võ thuật siêu đẳng. Khi xưa, người đánh trống trận cũng phải tự chiến đấu để vừa bảo vệ mình vừa bảo vệ tiếng trống, tín hiệu giữ nhịp trận đánh không bị ngắt quãng. Chính vì lẽ đó mà đôi dùi trống, động tác đánh trống, bộ pháp di chuyển cũng là một nghệ thuật tự vệ. Khi đánh trống trận, người đánh di chuyển hết sức linh hoạt, bất cứ bộ phận nào của thân thể cũng có thể sử dụng để đối địch. Cho đến nay, nghệ nhân Nguyễn Thị Thuận là người thể hiện thành công nhất nhạc võ Tây Sơn. Bà luôn muốn truyền lại truyền thống của gia đình cho thế hệ sau. Cô con gái của bà Thuận cũng hiện đang là truyền nhân thế hệ kế tiếp của gia đình bà Thuận. Theo mẹ đến các buổi biểu diễn và được mẹ truyền dạy tỷ mỷ từng động tác, âm thanh trống trận Tây Sơn như đã ngấm vào máu thịt cô gái bé nhỏ này. Bài trống trận Tây Sơn, một “vũ khí” thần diệu của nghĩa quân Tây Sơn được truyền giữ đến ngày nay bằng con đường như thế.

Đối với gia đình bà Thuận, trống trận Tây Sơn là một bảo vật của dòng họ, của xứ sở.Tiếng trống ấy được cất lên ngay chính trên mảnh đất Tây Sơn huyền thoại thể hiện một điều gì đó hào sảng, thiêng liêng hơn mà không nơi nào có được. Trải qua bao biến cố thời cuộc, thanh âm vang vọng từ dàn trống trận vẫn như một khúc ca hùng tráng thôi thúc lòng tự hào về chiến công của tiền nhân.

Khám phá Việt Nam

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s