Thanh âm không đơn độc

Theo tiếng Khmer “Chầm riêng” có nghĩa là ca hát, “Chà pây”  là cây đàn có nguồn gốc từ Ấn Độ là nhạc khí đã có từ rất lâu đời của người Khmer Nam Bộ nói chung và An Giang nói riêng. Cả cụm từ “Chầm riêng Chà Pây” có nghĩa là “đàn ca” hay “ca kể chuyện”. Người chơi Chầm riêng chà pây dựa vào cốt truyện để ứng tác thành những đoạn thơ chủ yếu là thể thơ 4 câu mỗi câu 7 chữ để hát. Và sau mỗi đoạn thơ lại gảy đàn chà pây đệm một câu nhạc. Để hát xong một đoạn truyện có khi kéo dài suốt đêm. Cũng có khi Chầm riêng chà pây không có tích truyện mà là những lời thơ tự sự theo tâm trạng hay tình huống nào đó của cuộc đời. Lời ca được nghệ nhân ứng tác từ khúc nhạc dạo, câu đệm đàn cùng với cách luyến láy và khúc nhạc hòa quyện với giọng điệu của người hát tạo nên một sắc thái riêng, không bài nào giống bài nào.

Chầm riêng Chà pây là di sản nghệ thuật vô giá của người Khmer. Cho đến nay các nhà nghiên cứu văn hóa Khmer vẫn chưa xác định được Chầm riêng chà pây xuất phát từ đâu và có từ khi nào. Nhưng ở An Giang nói riêng và Tây Nam Bộ nói chung, nhất là những vùng có đông đồng bào Khmer sinh sống thì nghệ thuật này khá phổ biến trong những năm cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Theo các vị cao tuổi cho biết, so với loại hình nghệ thuật múa Rô-băm, hát kịch Dù-kê hay À-day đối đáp thì Chầm riêng chà pây đã xuất hiện trước đó từ rất lâu, nó là một phần trong bữa tiệc tinh thần không thể thiếu sau những ngày nương áng ruộng đồng vất vả của cộng đồng người Khmer Nam Bộ. Chừng 3 thập kỷ trước đây, mỗi phum, sóc của tỉnh Trà Vinh đều có 1 – 2 người biết chơi Chầm riêng chà pây nhưng hiện nay loại hình nghệ thuật dân gian đậm đà bản sắc này đang có nguy cơ mai một cao.

cham-rieng-cha-pay

Nghệ thuật chơi chầm riêng chà pây cũng có nhiều yếu tố khắt khe. Không chỉ yêu cầu người chơi vừa biết tự đàn, ca hát lĩnh xướng tốt mà thường các nghệ nhân chầm riêng đều tự làm cây đàn Chà pây cho riêng mình. Từ quy cách chọn loại gỗ nào đẽo thùng đàn, gỗ nào làm cần đàn rồi mắc dây đàn sao cho âm thanh sâu lắng, tới việc học gẩy đàn bàn tay phải linh hoạt ra sao đều phải nằm lòng. Bài hát biểu diễn chầm riêng không có lời hát hay giai điệu sẵn như tân nhạc mà chủ yếu là do người biểu diễn ứng tác ngay tại chỗ, mô tả hiện thực cuộc sống hay thể hiện tâm trạng, mong ước của con người mang nhiều ý nghĩa giáo dục. Chính vì vậy, ngoài một số bài cơ bản, nghệ thuật này phát triển rất đa dạng về nội dung và phong cách thể hiện, có thể trình diễn ở rất nhiều không gian khác nhau, ở mọi nơi, mọi lúc.

Với những bài hát truyền từ xưa tới nay thì người học phải thuộc lòng từ lời ca tới cách bấm phím. Hiện nay việc truyền dạy chầm riêng vẫn theo kiểu truyền miệng, cầm tay chỉ việc mà không có sách vở ghi chép lại nên việc dạy và học gặp nhiều khó khăn hạn chế. Yêu cầu với người học diễn xướng khá cao, người biểu diễn Chầm riêng chà pây phải là người vừa biết hát vừa biết đàn cộng với trình độ kiến thức nhất định và năng khiếu bẩm sinh của cá nhân trong việc ứng tác lời bài hát. Chính vì vậy việc chọn lựa một người trẻ tuổi có năng khiếu và đam mê môn nghệ thuật của dân tộc cũng là điều rất khó khăn. Năng khiếu, đam mê và kiên nhẫn đó là 3 đức tính mà ai muốn học chầm riêng cũng phải có đầu tiên.

cham-rieng-cha-pay-1

Chầm riêng Chà pây là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian độc đáo của người Khmer ở An Giang. Dù có mai một thì chầm riêng vẫn có một vị trí trang trọng trong lòng những người con Khmer. Chầm riêng chà pây chính là nghệ thuật kết tinh từ sự đồng điệu, hòa quyện và chất ngẫu hứng đầy sáng tạo, cảm xúc bình dị chân chất tạo nên một sắc thái độc đáo trong văn hóa văn nghệ dân gian của An Giang. Không rộn ràng, màu sắc cũng không quá cầu kỳ phức tạp trong trình diễn như một số bộ môn nghệ thuật Khmer khác nhưng hình ảnh nghệ nhân một người một đàn, đàn hát Chầm riêng Chà pây đã ăn sâu vào tiềm thức của biết bao thế hệ đồng bào Khmer trên vùng đất Nam bộ. Tiếng hát ân tình dạy người ta cái đạo ở đời, cách đối nhân xử thế  này đã trở thành phương châm sống góp phần tạo nên cốt cách đẹp của đồng bào dân tộc Khmer. Việc nghệ thuật Chầm riêng Chà pây được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là bảo chứng cho sức sống bền bỉ và giá trị của loại hình nghệ thuật này.

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s