Tiếng nói tâm hồn của người Khmer

Mảnh đất Sóc Trăng vốn là mái nhà chung của ba dân tộc anh em Kinh, Khmer và Hoa từ bao thế hệ. Cộng đồng cộng cư cùng chung sống hòa hợp vui buồn chia sẻ bên nhau tạo nên một bản sắc hài hòa trong cả cuộc sống thường ngày và đời sống văn hóa nghệ thuật vô cùng sôi nổi, phong phú. Trong số đó, người Khmer chiếm phần đông hơn cả nên nổi bật nhất vẫn là đặc trưng văn hóa của người Khmer.

Trong sinh hoạt hàng ngày, người Khmer đặc biệt xem trọng các hoạt động văn hóa tín ngưỡng tâm linh. Vì vậy, khi đến với Sóc Trăng  chúng ta sẽ thấy sự hiện diện của rất nhiều ngôi chùa lớn, nhỏ. Chùa ở Sóc Trăng với kiến trúc đặc trưng của người Khmer Nam bộ không chỉ là nơi để các nhà sư tu hành, thờ Phật, sinh hoạt văn hóa truyền thống  mà còn là nơi diễn ra những sinh hoạt cộng đồng như lễ hội, cúng kiến, họp dân, nơi tu học, dạy nghề. Và trong những buổi lễ đó không thể thiếu được tiếng hát nhạc rộn rã.

dan-nhac-ngu-am-2

Âm nhạc là tiếng nói của tâm hồn, mỗi dân tộc ở Việt Nam đều mang trong mình những đặc sắc riêng về loại hình nghệ thuật này. Và tiếng nói tâm hồn của người Khmer chính là dàn nhạc ngũ âm. Nhạc ngũ âm gắn bó với người Khmer trong mọi niềm vui, nỗi buồn. Từ lúc sinh ra cho đến khi về với trời đất, nhạc ngũ âm là một phần không thể thiếu trong cuộc sinh tồn.

Ở các chùa danh tiếng của người Khmer Nam Bộ hầu như đều có ban nhạc “Ngũ âm” còn gọi “Pin Peat” để phục vụ các lễ hội.  Nhạc ngũ âm là dàn nhạc truyền thống tiêu biểu của người Khmer Nam bộ được coi là tài sản quý đã ăn sâu vào tiềm thức của họ từ bao đời nay. Nó chỉ được phép “ra mắt” vào các ngày lễ lớn như Chol Cham Thmay, SenDolta và Ok Om Bok. Vì vậy, nhạc ngũ âm là thành tố cơ bản để tạo ra lễ hội là “linh hồn” trong đời sống văn hóa độc đáo của đồng bào Khmer Nam bộ. Từ “Ngũ âm” ở đây không phải là năm nhạc cụ mà ý chỉ năm loại chất liệu khác nhau tạo thành một âm thanh tổng hợp cho dàn nhạc bao gồm: đồng, sắt, gỗ, da và hơi.

dan-nhac-ngu-am-4

Mỗi bộ có 7 nhạc cụ, mỗi nhạc cụ được định âm một cách chính xác, đảm bảo yếu tố hòa âm cho cả dàn nhạc. Hai dàn cồng Cuông-tuôch và Cuông-thôm được làm bằng chất liệu đồng, mỗi cái gồm có 16 cái cồng nhỏ có núm được kết lại với nhau tạo thành vòng có hình bán nguyệt. Nhóm âm thanh bằng tre, gỗ có Rô Thiết nung làm từ những thanh gỗ có âm trầm. Rô Niết Ek cũng được ghép từ những thanh gỗ hình dáng dài ngắn khác nhau ghép lại, cả hai loại nhạc cụ này đều được đỡ bởi khung giá có hình dáng cong như chiếc thuyền nên còn có tên gọi khác là đàn thuyền Rô Niết Đek làm bằng sắt có âm bổng, một bộ cồng nhỏ làm bằng đổng, một trống Samphô 2 mặt bịt bằng da bò, hai trống lớn đặt cạnh nhau được bịt bằng da trâu. Cây kèn hơi Srôlây pin peat được làm từ tre, ống kèn bằng gỗ quý. Ngoài các nhạc cụ trên còn có sự kết hợp các nhạc cụ khác như đàn cò, đàn hai dây và bộ gõ Chhưng.

Không ai rõ dàn nhạc có từ bao giờ. Chỉ biết từ khi còn nhỏ đã quen với tiếng nhạc xập xình trong mỗi dịp lễ tết. Nhạc ngũ âm có khá nhiều bài bản phục vụ cho từng hoạt động riêng biệt. Trong đó, bài Keo nây và bài Chớt được dùng trong việc giúp vui buổi lễ.  Khi cúng tế các đấng linh thiêng như trời, phật, tổ tiên… người Khmer  sử dụng bài trắc-smal. Trong lễ dâng y, dàn nhạc sẽ đánh bài Bol-chươl. Ngoài ra, người dân cũng có thể múa theo âm điệu của dàn nhạc ngũ âm trong sự hoan hỉ, cả cộng đồng cùng vui vẻ nắm tay nhau nhảy múa. Tựu chung, nhạc ngũ âm vừa đóng vai trò giúp vui lại vừa là nhạc lễ của người Khmer với nhiều sắc thái, cung bậc cảm xúc khá phong phú.

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s