Làng làm gạch Sa Đéc

Làng gạch An Hiệp nằm trên cù lao Sa Đéc, dọc theo dòng Tiền Giang, êm đềm, tĩnh lặng nhưng đầy ấn tượng. Ấn tượng đầu tiên bởi cái khối kiến trúc lạ lùng, đẹp nhưng xa lạ và gây tò mò. Hầu như những ai từng đi ngang qua khu vực này đều tự hỏi quần thể tháp tròn, cao cao nằm bên kia sông ấy tồn tại ở đó với mục đích gì? Với những người dân ở Sa Đéc thì hình ảnh này lại quá quen thuộc, bởi làng gạch An Hiệp xuất hiện từ những năm 70 cùng với sự phát triển của thị tứ, đây là nơi tạo ra một phần nền móng vật chất cả nghĩa đen và nghĩa bóng. Như cái vẻ cũ kĩ của những lò gạch, chúng đã bị bỏ hoang chục năm trở lại đây. Chỉ 10% những lò gạch này còn hoạt động với tần suất khá thấp.

Những viên gạch, thứ vật liệu quá thông dụng trong xây dựng mà hầu như ai cũng từng nhìn thấy nhưng quá trình tạo ra chúng thì ít người hình dung được. Đầu tiên là nguyên liệu đất sét. Nguyên liệu này ngày xưa đầy rẫy ở nhiều vùng đất miền Tây sông nước này, tuy nhiên ngày nay nguồn đất khá khan hiếm. Nguyên liệu của những lò gạch này hiện tại chủ yếu từ Cao Lãnh Đồng Tháp đưa về, tất nhiên được chọn lọc kĩ càng. Đất được sơ chế thành những khối chữ nhật vuông vắn tiện cho việc chuyên chở và phân loại. Trước khi đưa vào chế biến đất sẽ được làm ướt, sau đó sẽ theo dây chuyền để vào máy nghiền và trộn sao cho đạt được độ mịn cần thiết. Từ đây, gạch được thành hình qua chiếc máy cắt vận hành khá đơn giản.

gach-sa-dec

Với những viên gạch tàu thì có chút khác biệt, sau khi thành hình chúng còn phải qua một khâu cán để làm mịn lớp mặt. Một lớp dầu cũng được phủ lên để đảm bảo cho sự bóng láng hoàn hảo của bề mặt đó. Những tưởng khi thành hình là đã xong, thật sự đó chỉ mới là bắt đầu, thành phẩm này sẽ phải được phơi nắng từ 2 đến 3 ngày, phụ thuộc vào thời tiết. Đây là quy trình hiện đại, nhưng khi chưa có những máy móc này, tất cả đều được thực hiện bằng bàn tay con người từ khâu nhào nặng đất cho đến in gạch…

Khi đạt đủ độ cứng cáp, đến công đoạn chính yếu quyết định giá trị của viên gạch, đó là công đoạn nung gạch. Đến đây, những lò gạch lại trở lại vai trò nhân vật chính của mình với đầy đủ sự quyến rũ cũng như dáng vẻ khơi dậy sự tò mò của mình. Đây là những lò nung gạch thủ công truyền thống. Nghề làm gạch xuất hiện khắp nơi trong cả nước, mỗi nơi có mỗi loại hình thức khác nhau nhưng đa số sử dụng cùng một kiểu vận hành là đốt trấu một cửa. Ở An Giang, theo nhiều phỏng đoán có thể do sự tiếp giáp địa lý gần với các nước láng giềng như Campuchia, Thái Lan cho nên lò nung có hình dạng tháp, và cấu trúc của nó khiến người ta liên tưởng ngay đến tháp Chàm. Những lò nung này có sức chứa lớn, mỗi lần nung gạch kéo dài hàng tháng trời.

Người ta có thể ngay lập tức choáng ngợp với những núi gạch, gạch tàu được chất đầy lò, nhưng càng ngạc nhiên hơn khi biết được cách thức nung gạch. Trấu sẽ chỉ được đốt liên tục ở cửa lò, cách sắp xếp gạch sẽ đưa nguồn nhiệt đi đến mọi ngõ ngách trong lò và làm chín từng viên gạch. Tuy nhiên, các lò gạch truyền thống này ít được sử dụng. Vì nhiều lý do, lò gạch loại này  hiện quá tốn nhiên liệu đốt đó là trấu, và giá thành trấu ngày càng tăng cao. Đặc biệt lò gạch này không có những quy trình xử lý khí thải độc nên ảnh hưởng  đến môi trường. Đây là lý do chính yếu khiến chúng bị bỏ phế. Hiện nay một số lò vẫn hoạt động chủ yếu để nung gạch tàu lát nền.

gach-sa-dec-5

Một số chủ lò gạch vẫn tiếp tục theo nghề, họ chuyển sang lò nung cải tiến kiểu Thái Lan. Đây là kiểu lò nung theo công nghệ nung bán liên tục với buồng đốt di động. Kiểu lò này được áp dụng lần tiên tại Việt Nam vào năm 2006. Lò được xây theo dạng hình vuông, có bốn buồng đốt, mỗi buồng đốt chứa từ 1800 – 2000 viên gạch ống, thời gian nung cho mỗi buồng từ 8 đến 12 giờ tùy theo loại đất ở khu vực. Hiện có nhiều cải tiến để tăng sản lượng và giảm thiểu mức độ ô nhiễm môi trường. Nhưng dù có cải tiến công nghệ đến thế nào thì sự lam lũ vẫn hiển hiện trong những người thợ…

Những viên gạch sau một thời gian dài hung đúc trong lửa đỏ lại cho ra đời một màu sắc đỏ tươi tuyệt đẹp. Đó là màu sắc vĩnh cửu. Màu sắc của những thành phẩm này cũng óng ánh như nụ cười của những người thợ bám nghề lam lũ nơi đây. Họ cực với nghề những vẫn còn bám trụ với nghề. Họ cũng không cần quan tâm tới những phản ứng hóa học nào đã xảy ra trong lò, cái chính mà họ quan tâm là cuộc sống của họ được no đủ…

Ngày nay, làng gạch An Hiệp không còn hưng thịnh như thuở nào nhưng với những cảnh quan của mình thì thị hiếu du lịch không cưỡng nổi. Hằng ngày, nhiều đoàn khách tham quan trong và ngoài nước đến đây để tìm hiểu về quy trình làm gạch và được tận mắt nhìn ngắm những cái tháp lạ lùng. Làng gạch Sa Đéc nổi tiếng gắn liền với những con người đôn hậu hiền lành, làng An Hiệp bình yên như những con người chân chất, đời sống làng nghề đã nuôi sống nhiều thế hệ trong làng nhưng giờ đây không còn như xưa nữa, đa số người dân đã chọn những công việc khác để mưu sinh. Nhịp sống làng An Hiệp đơn sơ ngày thường tĩnh lặng hơn bao giờ hết…

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s