Điệu kháo Thu Lao

Lào Cai – một nét đẹp vùng Tây Bắc, cùng vẻ hoang sơ khó tả. Một không gian thoáng đãng của vùng đất trời với những cảnh sắc được thiên nhiên ban tặng. Đây là mảnh đất chứa đựng đa sắc màu văn hóa của các dân tộc, một tỉnh biên giới với nhiều nhóm, ngành địa phương cư trú. Trong đó có nhóm dân tộc Thu Lao, còn có tên gọi là Thổ Lão, là nhóm Tày Cổ được xếp vào dân tộc Tày, nhưng lại mang nhiều sắc thái văn hoá rất riêng và đặc sắc.

Đến các bản của người Thu Lao ở Lào Cai, chúng ta dễ dàng bắt gặp những cô gái trẻ duyên dáng hay những người phụ nữ trong trang phục truyền thống giữa cánh đồng bên những nếp nhà nguyên sơ. Cũng như hầu hết các dân tộc khác, người Thu Lao có dân ca được gọi là Kháo Thu Lao. Điệu hát được hình thành trong đời sống, lưu truyền bằng hình thức truyền khẩu, mang đậm tâm tư, tình cảm và nếp sống.

Nghệ nhân Vàng Sín Phìn là người cho đến nay vẫn gìn giữ được bản sắc văn hóa truyền thống, đặc biệt là gìn giữ các điệu Kháo Thu Lao của dân tộc Thu Lao – Lào Cai. Ông sinh ra và lớn lên tại thôn Đuổi Hai, xã Nàn Sán, huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai. Yêu dân ca, say tiếng đàn Thu Lao, nghệ nhân Vàng Sín Phìn đã ngấm chọn làn điệu Kháo này từ thuở lọt lòng. Từ năm 18 tuổi, chàng trai Thu Lao này đã biết chơi hầu hết các nhạc cụ của dân tộc mình và thuộc nhiều bài dân ca cổ. Qua mỗi năm, ông lại tích lũy cho mình vốn dân ca thêm dày dặn. Hiện nay, trong cộng đồng người Thu Lao ở Lào Cai, gần như chỉ còn có ông là thân thuộc và gìn giữ được nhiều lời hát Thu Lao cổ độc đáo còn ít người biết tới. Người Thu Lao gọi hát là Kháo và có đến gần 100 bài Kháo khác nhau đủ để thể hiện mọi khía cạnh đời sống của mình.

dieu-khao-thu-lao-2

Tiếng hát Thu Lao là sắc màu là hơi thở cuộc sống của những con người nơi bản làng. Nhưng để tiếng hát trở thành hồn cốt của tộc người Thu Lao, sự hòa đồng trong những câu hát hòa vào trong con người thì lại chịu ảnh hưởng bởi một nhạc cụ rất cổ đã qua khoảng 4 đời để lại. Nhạc cụ dân tộc Thu Lao gồm 4 loại mà theo tiếng người dân tộc nơi đây gọi là: cây đàn bẹp, đàn ba dây, đàn nhị và cây tiêu. Ông Vàng Sín Phìn người Thu Lao duy nhất trong bản giữ lại được cho mình cây đàn bẹp cổ của cha ông mình để lại. Có lẽ với người nghệ nhân này trong căn nhà không còn thứ nào giá trị hơn vật báu truyền đời này. Kể về quá trình sưu tầm, gìn giữ những điệu Kháo Thu Lao cổ là kể về cả một câu chuyện dài của người nghệ nhân nặng lòng với bản sắc dân tộc. Về những giọt mồ hôi, những bước chân trường không mệt mỏi dong duổi lặn lội đến khắp các thôn bản xa xôi. Đó là những ngày tháng mà gần như trên khắp vùng Tây Bắc, ở đâu có người Thu Lao sinh sống là ở đó có bước chân ông.

Dân ca Thu Lao tuy chưa được công nhận vào danh mục di sản văn hóa cấp quốc gia, nhưng bước đầu nét văn hóa đặc sắc này đã được các cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương chú trọng hơn trong công tác gìn giữ, bảo tồn và phát huy, nhằm hạn chế nguy cơ mai một. Xét về hình thức diễn xướng, có thể chia dân ca Thu Lao thành hai loại là: lời hát đơn và lời hát đôi. Người Thu Lao có thể hát đối đáp, hát chỗ đông người hoặc hát khi chỉ còn lại một mình. Khi bài hát đã được cất lên thì ai cũng có thể trở thành khán giả và ai cũng có thể trở thành người hát. Tiếng hát mang nặng tâm tình. Đó là khúc hát mang tính nghi thức trong giao duyên đám cưới, cũng có thể chỉ là những đoạn hát ngắn kể về cuộc sống, về sinh hoạt thường ngày.

dieu-khao-thu-lao-4

Với một dân tộc yêu tiếng hát như người Thu Lao thì dân ca chính là chất keo gắn kết cộng đồng lại với nhau. Người Thu Lao coi tiếng hát là lời chào và là cái cớ để bắt quen. Khi có khách đến chơi nhà, họ thường hát những bài hát mừng gặp nhau để tỏ lòng hiếu khách. Tiếng ca tiếng hát của dân tộc Thu Lao không chỉ dừng lại ở hiên nhà. Mà còn theo gió đi ra bên suối, đi ra cánh đồng, nơi người con trai và con gái Thu Lao mặn tình hò hẹn. Có tình yêu chớm nở, e ấp, ngại ngùng, chờ đợi. Có tình yêu đã trải qua sự chờ đợi, lỡ làng. Nam nữ gặp nhau như duyên kỳ ngộ, như tiếng sét ái tình, lưu luyến mãi không thôi. Tình cảm ấy được người Thu Lao ý nhị trao gửi qua lời hát.

Không chỉ biết đến tìm bạn, biết tìm tình yêu, lời hát Thu Lao còn len lỏi trong từng hơi thở, tiếng lòng, sâu sắc trong từng ca khúc trọn đạo hiếu tình của người con dân tộc. Nếu người Kinh có câu ca dao:

“Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”.

Thì người Thu Lao cũng có rất nhiều những khúc hát ơn nghĩa mang hàm ý tương ứng như vậy. Đạo lý làm con phải giữ trọn chữ hiếu, nhớ ơn sinh thành, biết ơn dưỡng dục của cha mẹ đã ăn sâu vào máu thịt, vào tâm thức của người Thu Lao, tạo nên truyền thống ứng xử, hài hòa trong quan hệ giữa giữa cha mẹ và con cái, giữa mẹ chồng – con dâu, giữa các thành viên của một gia đình trong cộng đồng dân tộc.

Sinh ra trong đời sống lao động và sinh hoạt, dân ca Thu Lao giúp người Thu Lao thỏa nỗi lòng. Người ta hát để trao nhau tình cảm, để trao nhau sự tôn trọng và văn hoá. Đối với dân tộc Thu Lao, tiếng hát như tài sản chung. Ai không quen qua tiếng hát thành quen. Ai quen rồi qua tiếng hát thấy thân hơn, quý nhau hơn để cùng chia sẻ cho nhau, sống bình đẳng hơn và biết giúp đỡ nhau trong đời sống. Năm tháng càng trôi theo thời gian, thì làn điệu Kháo Thu Lao càng như chất vữa vững chắc xây dựng nên mối tình đoàn kết của cả cộng đồng dân tộc Thu Lao nơi vùng Si Ma Cai.

Vượt lên sự mong đợi, bằng niềm tin và tâm huyết, nghệ nhân Vàng Sín Phìn cùng với những người yêu dân ca Thu Lao đã khích lệ được lòng yêu dân ca, yêu bản sắc dân tộc của người dân toàn bản. Đêm muộn, dưới bóng trăng mờ tỏ, “dàn nhạc” Thu Lao lại được tấu lên ngân vang như bản giao hưởng giữa núi rừng. Cả người đàn, người hát và người nghe như đều chìm đắm trong niềm tin của con người Thu Lao vào một cuộc sống tươi đẹp và tương lai phía trước.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s