Tinh hoa nghề chạm bạc người Dao Đông Bắc

Cao Bằng là tỉnh địa đầu Tổ quốc thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam, một vùng văn hoá đa dạng, phong phú bởi sự giao hoà của nhiều dân tộc anh em. Mỗi dân tộc đều có những di sản văn hóa truyền thống độc đáo của riêng mình. Trong đó đồ trang sức bạc của người Dao tiền là điều đáng nói lên tất cả, nó liên quan tới nếp sống sinh hoạt cũng như trong tín ngưỡng của mọi người.

Trang phục dân tộc Dao nói chung rất đặc sắc và da dạng, trong đó đồ trang sức bằng bạc là vật bất ly thân của người phụ nữ Dao tiền. Ngoài việc làm đẹp, trang sức bằng bạc còn mang giá trị nhân văn, tín ngưỡng, người đeo bạc sẽ trừ được tà ma, tránh gió và được thần linh phù hộ. Sản phẩm chạm bạc của người Dao tiền khác hẳn và nổi trội so với hàng bạc của các dân tộc khác, ở các kiểu thức lạ về hình khối, dáng vẻ sản phẩm, ở các đồ án trang trí, mô tuýt hoa văn tinh vi, mà cân đối ở thủ pháp xử lý sáng, tối nhờ tận dụng đặc tính phản quang của chất liệu bạc. Ðặc trưng của sản phẩm mĩ nghệ này là sự điêu luyện tế nhị và hoàn hảo tới mức tối đa. Có thể nói rằng tài năng và tính cẩn trọng của nghệ nhân chạm bạc dân tộc Dao nói chung đã đáp ứng được mọi yêu cầu sử dụng đồ chạm bạc của chính người dân và được các dân tộc khác đánh giá rất cao về tính thẩm mỹ.

Từ bao đời nay, những sản phẩm của nghề “gõ búc, đúc bạc” đã tồn tại nằm lòng cùng với đời sống của đồng bào Dao tỉnh Cao Bằng, là nhờ những thủ pháp kỹ thuật và nghệ thuật tinh xảo bậc nhất. Điều quan trọng đối với người làm nghề là phải biết gìn giữ, cải tiến phát triển những sản phẩm làm ra ngày càng tinh xảo, đẳng cấp hơn bằng sự khéo léo của bàn tay, sự nhanh nhạy của đôi mắt, sự kiên trì, nhẫn nại của ý chí và sự cảm nhận bằng tâm hồn của người thợ bạc.

cham-bac-nguoi-dao

Khác với nhiều nghề thủ công truyền thống của các dân tộc khác, nghề chạm bạc thường dùng những dụng cụ khá đơn giản như: Bễ thổi, kéo cắt, kìm vặn, panh gắp, búa đập, dao chạm, bàn kéo sợi, đe gỗ, đe sắt, nồi đun. Nguyên liệu làm nghề chủ yếu từ bạc vụn, bạc thỏi được mua về từ các nơi, hoặc bạc của bà con chủ động mang đến đặt làm trang sức. Than củi làm nhiệt cũng phải chọn các loại than đốt từ gỗ tốt như cây nghiến hoặc táu trong rừng.

Theo kinh nghiệm, để tránh cho bạc khỏi lẫn tạp chất và ít bị hao, người thợ luôn dùng nồi đun bạc bằng đất tự nặn. hoặc chiếc cốc sứ. Nhiệt độ trong lò cũng đóng vai trò hết sức quan trọng nên bắt buộc người thợ bạc phải có kinh nghiệm “nhìn lửa” để điều chỉnh. Trước đó việc làm vệ sinh khuôn máng dùng để rót bạc vào được làm cẩn thận và kỹ. Trong lòng máng người thợ khéo đổ một ít mỡ để tránh dính bạc đây là kinh nghiệm của người thợ làm bạc. Sau khi quan sát chất bạc đã đủ “chín”, người thợ sẽ đổ bạc vào máng nhỏ dài khoảng 30cm, rộng 4cm, chờ cho bạc nguội thì tiến hành công đoạn tạo hình cho miếng Bạc. Bất cứ một sản phẩm nào khi hoàn thành quy trình chế tác cũng cần phải trải qua khâu đánh bóng cho đến khi bạc nổi màu trắng đặc trưng, tạo vẻ đẹp và sự hấp dẫn cho sản phẩm bạc.

Trong trang phục của thiếu nữ các dân tộc thiểu số Cao Bằng thường sử dụng khá nhiều đồ trang sức bằng bạc, mỗi thiếu nữ người Dao khi kết hôn đều được gia đình bố mẹ chồng sắm cho một bộ trang sức bằng bạc gồm vòng cổ, xà tích, vòng tai, lắc đeo tay, với trọng lượng có khi đến gần 4kg.

cham-bac-nguoi-dao-2

Với người Dao từ xa xưa, bạc trắng đã có mặt trong mọi nghi lễ của cộng đồng, của từng gia đình. Từ cúng bái, ma chay đến cưới hỏi đều không thể thiếu bạc trắng. Đặc biệt nhất là bạc trắng dùng trong đám cưới đám hỏi. Để chuẩn bị cho đám cưới, nhà trai phải chuẩn bị một bộ trang sức thật đẹp bằng bạc để tặng cô dâu. Bộ trang sức bạc này gồm 6 vòng cổ, 2 vòng tay, vòng tai, hàng cúc bạc, dây xà tích được chạm khắc rồng phượng, chim muông, hoa lá tinh xảo, cầu kỳ.

Theo phong tục người Dao, các gia đình thường cất giữ bạc để sau này cưới vợ gả chồng cho con cái, có bạc để phòng khi già ốm và khi mất đi phải có một đồng bạc để ngậm. Họ quan niệm, có như vậy mới về được với với tổ tiên, nói những lời hay và phù hộ cho con cháu điều may mắn tốt đẹp. Đối với người Dao, những người giàu có trong cộng đồng lại không phải người nhiều vàng, nhiều trâu bò, nhiều ruộng đất mà là những người có nhiều bạc. Mỗi gia đình người Dao đều có vài ba bộ trang sức bằng bạc. Gia đình nào giàu, có nhiều con trai thì số bạc có thể đến hàng chục bộ.

Để phân biệt Dao đỏ và Dao tiền thì điều dễ nhận biết nhất là trên trang phục của họ. Sở dĩ, nhóm Dao tiền có tên như vậy là vì họ trang trí trên y phục là những đồng tiền xu bằng bạc. Một bộ trang phục hoàn chỉnh của người Dao gồm: Áo, yếm, xà cạp, dây lưng, khăn vấn đầu, váy dài cùng đồ trang sức vàng bạc. Duy nhất trong cộng đồng người Dao chỉ có người Dao tiền là mặc váy.

cham-bac-nguoi-dao-4

Trên trang phục của người Dao tiền đều mang một nét đẹp rất riêng, rất sang trọng và quý phái theo phong cách rất vùng cao. Đó là những bộ trang phục đều có đính những trang sức bằng bạc cầu kỳ, đặc biệt là những quả chuông bạc nhỏ xinh xắn trên áo, mũ và cả trên các vòng tay, vòng cổ bạc hay khuy áo trên trang phục thiếu nữ Dao tiền. Sự gắn kết giữa trang sức với áo, váy là một nguyên tắc không thể thiếu trong trang phục người Dao tiền, những hạt cườm, hay đồng bạc trắng hay kim loại dùng làm các khuy có đường kính từ 6cm đến 7cm đỉnh nổi bật ở trên áo chàm. Ước tính cả bộ trang sức có khi nặng tới vài kg nhưng không ai nề hà, ngược lại, họ rất thích thú và coi đây là nét riêng, độc đáo.

Đồ trang sức bạc làm cho bộ trang phục thêm đẹp, quý phái, thể hiện đẳng cấp và khả năng kinh tế của mỗi gia đình người Dao. Ngoài ra, theo quan niệm của người Dao, bạc còn giúp tránh cảm, tránh bệnh tật. Một người Dao luôn lao động, kiếm tiền để mua bạc cất giữ. Bạc trắng được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bạc trắng được người Dao quý giá là vậy, nhưng khi bà con trong bản cần thì người có sẽ để lại cho nhau không nặng nề lãi lời. Bạc trắng trở thành vật gắn kết dòng tộc, xóm giềng.

Cho dù hiện nay các loại trang sức bạc được chế tác bằng nhiều công nghệ hiện đại, nhưng với người Dao, nghề chạm khắc bạc truyền thống vẫn luôn được được ưa chuộng. Các trang sức bằng bạc không thể thiếu trên trang phục của người phụ nữ Dao trong các nghi lễ truyền thống cưới xin, lễ hội, ngày Tết. Những bàn tay tài hoa của người nghệ nhân vẫn tiếp nối để chạm nên những bông hướng dương đón ánh mặt trời, đón những mùa xuân mới lan tỏa khắp bản làng.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s