Cây Nêu và bộ Gu người Cor

Dân tộc Cor có số dân khoảng trên dưới 30 ngàn người, phần lớn sinh sống ở các huyện Trà Bồng, Tây Trà (tỉnh Quảng Ngãi). Cung đường từ trung tâm tỉnh Quảng Ngãi tới huyện Trà Bồng rất hùng vĩ, nên thơ. Dường như những đoạn đường này phần nào nói lên tính chất phóng khoáng, đơn sơ của người Cor, một dân tộc có lễ hội quanh năm.

Người Co thích múa hát, thích chơi chiêng, cồng, trống. Các điệu dân ca phổ biến của người Co là Xru, Klu và Agiới. Các truyện cổ của người Co truyền miệng từ đời này sang đời khác luôn làm say lòng cả người kể và người nghe.

Đồng bào Cor có 3 công trình điêu khắc: Cây Nêu, Gu Bla và La Vang.

Cây Nêu đơn thuần chỉ là cây buộc con trâu, nhưng thực ra đây là nơi tôn nghiêm, trang trọng, thờ tự cả vũ trụ trong đó. Cả vũ trụ được tái hiện lại trong 3 tầng của cây Nêu: Tầng 1 là tầng thấp nhất, khắc họa những hình ảnh của con người, sông núi, mây trời, chim muông. Tầng 2 là tầng giữa thờ các vị thần. Tầng 3 là mặt ngai, nơi có ông trời ngự trị trên đó.

cay-neu-nguoi-cor-3

Đặc sắc hơn, ở mỗi tầng được chia làm 9 cung bậc, mỗi bậc vẽ 1 loại hoa văn. Cây Nêu có chiều cao khoảng 4m, được làm từ cây gỗ chò, trên thân là những hình điêu khắc tinh tế, tất cả được sơn với màu sắc rực rỡ, tươi mới. Khi lễ đâm trâu diễn ra con trâu sẽ được buộc chặt vào cây Nêu và các già làng sẽ làm lễ cúng để mời các thần linh và tổ tiên về chứng kiến lễ đâm trâu.

Ngoài cây Nêu, một vật thiêng khác của người Cor đó là bộ Gu. Bộ Gu với những hoa văn tinh tế được treo phía trong nhà của gia chủ làm lễ đâm trâu để cầu mong những điều may mắn, tốt đẹp luôn đến với gia chủ. Ngay giữa nhà sàn là nơi linh thiêng để đặt bộ Gu, cũng là nơi thể hiện tình cảm của các thành viên trong gia đình với nhau, hoặc với khách tới thăm.

Bộ Gu gồm có 2 loại: Gu Bla và La Vang. Gu Bla và La vang đều được làm rất công phu từ giai đoạn: kiếm tất cả các nguyên liệu trong rừng, gọt đẽo, điêu khắc, sơn phết, và trang trí cho đến khi hoàn tất.

Mỗi loại Gu đều có cách bày trí khác nhau: Gu Bla được treo giữa nhà của người hiến trâu. Gu Bla mang ý nghĩa sinh tồn với 2 loại Gu đực và Gu cái. Trên Gu Bla khắc họa toàn bộ những tinh túy của vũ trụ. La Vang được treo giữa các cửa buồng, là một công trình điêu khắc khắc họa cuộc sống, sinh hoạt của người dân Cor.

bo-gu-nguoi-cor

Một nét văn hóa đặc biệt độc đáo của người Cor  mà không dân tộc nào có được, đó là Nghệ thuật đấu chiêng truyền thống. Đấu chiêng gồm 3 người trai khỏe nhất làng trong đó có 2 thanh niên thi thố với nhau. Người thứ 3 ở giữa dùng trống vỗ để giữ nhịp và làm “trọng tài” cho hai bên. Nghệ thuật đấu chiêng của người Cor thường diễn ra trong hội làng, khi người Cor đã đưa lúa về chòi và phải theo phát động của già làng là làng ấy thống nhất ngày Ăn Ngã Rạ.

Đấu chiêng thể hiện nghệ thuật đặc sắc của con trai trong làng, thể hiện sức mạnh, sức khỏe và tài tháo vát nhanh trí. Họ cùng “đọ” tiếng, tiếng chiêng dồn dập lúc nhanh lúc chậm, lúc nhẹ nhàng khoan thai nhưng cũng có lúc lại hết sức mạnh mẽ theo trạng thái của hai người đấu chiêng. Qua đó, dân làng mới tìm ra được người giỏi đánh chiêng, thuộc nhiều bài bản và ứng tác giỏi.

Tiếng chiêng gắn bó máu thịt với đồng bào Cor từ khi họ sinh ra, đến khi trưởng thành và trở về với ông bà, tổ tiên. Tiếng chiêng luôn gắn kết chặt chẽ với vòng đời của họ, đã trở thành dòng máu chảy trong huyết quản. Từ đó đã kết tinh thành các giá trị văn hóa mang tính bản sắc. Trong đó, đấu chiêng là một cách diễn tấu độc đáo của người Cor mà các dân tộc khác không có.

bo-gu-nguoi-cor-1

Trước kia, hầu như gia đình Cor nào cũng có người biết nhạc và múa. Thế giới của âm thanh dường như hiện diện ở nhiều nơi trong cộng đồng Cor. Nhạc, múa, trò diễn của người Cor là sinh hoạt thường ngày hoặc với mục đích thực dụng như xua đuổi chim thú, bảo vệ mùa màng, có khi lại gắn với nghi lễ thiêng liêng. Từ ông lão 97 tuổi tới một cô bé 2 tuổi, tất cả đều nhịp nhàng trong các giai điệu truyền thống.

Người Cor làm rẫy là chính. Người Cor trồng lúa, ngô, sắn và nhiều loại cây khác. Đặc biệt, cây quế Quảng là đặc sản truyền thống ở Trà Bồng, Trà My. Quế ở vùng người Cor có chất lượng và năng suất cao được các địa phương trong nước và nhiều nơi trên thế giới biết tiếng. Hàng năm quế đem lại nguồn thu đáng kể cho người Cor.

Cuộc sống của người Cor trên núi Trà Thủy thật trong lành và chan chứa tình cảm! Dường như xã hội hiện đại không chạm được vào họ. Tuy không có nhiều phương tiện để phát triển nhưng với họ, những người Cor yêu thiên nhiên, yêu tiếng chiêng và những điệu múa lúc nào cũng được bình yên. Với người Cor, con người, vạn vật và cuộc sống của họ, tất cả đều được gói gọn trong cây Nêu và bộ Gu như ý nghĩa từ ngàn đời của những linh vật thiêng liêng để lại: TÁI HIỆN LẠI VŨ TRỤ BAO LA.

Advertisements

One thought on “Cây Nêu và bộ Gu người Cor

  1. Kính gửi: Ban biên tập kpvn Các anh chị làm ơn cho tôi xin bài nói trên. Chúng tôi cần lời để làm phụ đề để phát song trên vtv. Tôi thường xuyên nhận đc bài kpvn. Cảm ơn các anh chị rất nhiều. Cường

    Pham Van Cuong Sent from my iPhone

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s