Tục làm bánh thánh trong lễ hội Bình Đà

Làng Bình Đà (huyện Thanh Oai, Hà Nội) là một trong những địa danh nổi tiếng trên đất nước Việt Nam, ở đó có khu di tích lịch sử quốc gia Đền Nội và Đền Ngoại với bề dày lịch sử, văn hóa, chứa đựng những dấu tích xa xưa từ thuở khai thiên lập địa của dân tộc Việt. Lễ hội Bình Đà được tổ chức hàng năm tại làng Bình Đà là một trong những lễ hội lớn trong những lễ hội truyền thống của Việt Nam, ẩn chứa trong đó có rất nhiều những nghi lễ đặc sắc và thần bí. Đặc biệt nhất là lễ rước thả bánh thánh xuống giếng Ngọc, đựơc coi là nghi lễ thiêng liêng, kì bí và quan trọng đựơc lưu truyền từ ngàn đời nay.

Từ xa xưa công việc làm bánh thánh phục vụ lễ hội chỉ đựơc giao cho dòng họ Nguyễn Văn. Đây là dòng họ có chức sắc và được sự tín nhiệm của dân làng từ ngàn đời trước. Công việc làm bánh thánh rất khắt khe và nghiêm ngặt, công việc đó chỉ đựơc giao duy nhất một người trong họ đại diện dòng họ Nguyễn Văn đó là ông Nguyễn Văn Nam. Từ bao đời nay, công việc này được truyền tiếp cho những người con trưởng trong gia đình dòng họ và đặc biệt không được truyền lại cho người ngoài.

tuc-lam-banh-thanh-le-hoi-binh-da-1

Công việc chuẩn bị làm bánh thánh phải đích thân do người con trưởng chuẩn bị trước ngày lễ hội một tuần, trong đó tất cả những dụng cụ làm bánh thánh, điều đặc biệt là phải mua mới toàn bộ, không sử dụng đồ cũ trong quá trình làm bánh. Dụng cụ làm bánh gồm có chày cối, xoong, nồi, kiềng bếp, bát đĩa, rổ giá. Nhưng cái chính là nguyên liệu quan trọng để làm bánh là gạo nếp, nhân bánh. Điều đặc biệt hơn liên quan đến người chịu trách nhiệm làm bánh thánh là trước ngày lễ hội người làm bánh phải kiêng kị trong ăn uống và sinh hoạt, phải ăn chay và cách ly mọi sự sinh hoạt xung quanh. Trong những ngày này ông Nam buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt như vậy để giữ cho tâm hồn cũng như phần cơ thể của mình được trong sạch và thanh tịnh để phục vụ cho công việc làm bánh thánh trong Đình.

Điều độc đáo trong khi làm chiếc bánh thánh này là, vật liệu dùng để đun bánh không phải là củi từ những cây gỗ khô hay bất cứ vật liệu nào mà phải là cây tre chết dóc, tức cây tre già chết khô trong bụi. Đây là một công việc hết sức khó khăn vì đặc thù những cây tre già thường nằm giữa những bụi tre to mà không phải bụi tre nào cũng có. Nhưng cho dù khó khăn thế nào thì người được giao nhiệm vụ làm bánh thánh cũng phải tìm cách lấy bằng đựơc cây tre như vậy để làm củi đun trong suốt quá trình luộc bánh.

Cách nhà hơn 20 cây số nhưng với trọng trách lớn được giao, đích thân ông Nam lên hàng thuốc Bắc, phố Lãn Ông để chọn nguyên liệu, đó là một số vị thuốc đặc biệt để làm nhân bánh, những vị thuốc này không ai đựơc phép biết trong đó gồm những gì, nhưng ông Nam bật mí đó là những vị thuốc để khi thả bánh xuống Giếng Ngọc giúp bánh chìm xuống và là sự biểu trưng cho Thiên và Địa, tương ứng với 100 người con của Quốc tổ Lạc Long Quân và Quốc mẫu Âu Cơ.

tuc-lam-banh-thanh-le-hoi-binh-da-4

Nguyên liệu chính để làm bánh không thể thiếu được là gạo, gia đình ông Nam được làng cấp cho ruộng để cấy một loại lúa đặc biệt làm bột bánh thánh, số gạo đó được gia đình ông cất giữ cẩn thận. Gạo trước khi mang ra ngoài Đền phải đãi cho thật sạch. Sau đó được trải đều trên một chiếc mâm, phơi ra ngoài nắng để ráo nước, để khi ông Nam tiến hành giã bột làm bánh ở ngoài đền, bột bánh không bị bết và vón cục.

Vào ngày Lễ hội, đến giờ hoàng đạo, ông cùng vợ và các con trong nhà thắp hương báo cáo tổ tiên dòng họ, cả gia đình cùng nhau hỗ trợ ông Nam gồng gánh nguyên vật liệu từ nhà ra ngoài đền Nội để làm bánh thánh tại đó. Ngoài đình Nội được sắp xếp một gian riêng để ông Nam và người con trai trưởng của mình làm bánh thánh. Khi các nguyên liệu làm bánh được đưa vào căn phòng đặc biệt này, ông Nam cùng gia đình làm nghi lễ báo cáo trước quốc tổ Lạc Long Quân. Mọi nghi lễ đã xong, vợ cùng các con của ông phải ra ngoài không ai được ở lại. Tất cả các cửa được ông Nam đóng kín, trong căn phòng đó chỉ có ông Nam và người con trai trưởng ở lại trong đó. Trong thời gian này không ai được phép tới gần khu vực làm bánh thánh.

Theo lời ông Nam kể lại, mỗi cái bánh sẽ tương ứng với những điềm báo của làng trong năm tới, mỗi lần đong xếp bánh thì ông sẽ đọc một câu thần chú để chia bánh vào khay sao cho vừa và cho con số đẹp nhất, số lượng bánh thay đổi theo từng năm, chỉ có người làm bánh mới biết số lượng bánh là bao nhiêu. Khi bánh được làm xong ông Nam ra hiệu,  hai ông chủ tế cùng những người trong lễ tế tay cầm cờ, quạt, vải đỏ phủ kín đài bánh, đưa bánh vào trong hậu cung. Chiếc bánh thánh được đặt ở đó và đợi đến ngày hôm sau làm lễ rước và thả ngoài giếng Ngọc.

tuc-lam-banh-thanh-le-hoi-binh-da-2

Ngày mùng 6 tháng 3 âm lịch là ngày chính hội, giờ khắc đã điểm, sau một hồi trống chiêng, bánh thánh được rước đi ra giếng Ngọc, bánh được để trong đài đậy kín và vải đỏ phủ kín đài bánh, kiệu rước bánh có lọng, tàn, quạt hầu hai bên. Mọi nguời yên lặng thành kính, chậm rãi bước tới sát mép nước. Nhạc trống chiêng cùng phường bát âm reo vui đưa đám rước tới bên giếng. Tại đây trong lòng giếng Ngọc đã quây sẵn một khung để thả bánh thánh trong đó. Mọi người ai cũng tò mò theo dõi hình thù chiếc bánh ra sao, kể cả hai vị chủ tế, hai vị quan trọng nhất đại diện cho làng, chưa ai được trực tiếp nhìn thấy chiếc bánh có hình thù, màu sắc như thế nào, họ chỉ đựơc cảm nhận qua lớp vải bọc chiếc bánh thánh khi họ bóp bánh và thả bánh xuống giếng Ngọc, mỗi chiếc bánh thánh được thả xuống ông chủ tế đều phải đọc một câu thần chú đăc biệt, để bánh thánh chìm xuống giếng Ngọc ra được với thủy cung.

Chiếc bánh thánh thả tại giếng Ngọc mang rất nhiều ý nghĩa, thả bánh xuống đó như là vật lễ tế 100 người con của quốc tổ Lạc Long Quân và Âu Cơ theo cha mẹ khai phá những miền đất mới. Lễ hội cổ truyền Bình Đà được tổ chức hàng năm thể hiện niềm tin, nhớ về nguồn cội dân tộc. Tất cả người dân Bình Đà đều tin Đức Quốc tổ Lạc Long Quân và Đức Thành hoàng Linh Lang Đại Vương sẽ phù hộ cho dân làng, cầu cho con người bình yên, mạnh khỏe, sống lâu, lúa tốt, của nhiều, muôn đời sung sướng. Và con người Bình Đà luôn nghĩ tới sự hài hòa Âm Dương, hòa hợp con người với vũ trụ, biểu hiện ở quan niệm “thiên thời – địa lợi – nhân hòa” để hạnh phúc trọn vẹn trong cuộc sống.

Lễ hội làng Bình Đà là lễ hội cổ truyền từ xa xưa, là một trong những lễ hội lớn nhất trong vùng và cả nước. Lễ hội kéo dài trong nhiều ngày nhằm kết hợp lễ tưởng nhớ Quốc tổ Lạc Long Quân, và Thành Hoàng Làng Linh Lang Đại Vương đã có nhiều công đức trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước. Với lòng thành kính, từ hàng nghìn năm nay, người dân Bình Đà đã duy trì lễ hội truyền thống với những hình thức thực hành tín ngưỡng độc đáo. Nghi thức thả bánh thánh đặc biệt và thần bí, chứa đựng nhiều giá trị lịch sử – văn hóa đặc sắc, thu hút đông đảo các thế hệ dân cư trong vùng và địa phương khác về dự hội. Đây là lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa của người Việt Nam nhằm ôn lại ký ức của buổi đầu khai sinh lập địa.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s