Bí ẩn thạch kinh chùa Nhất Trụ

Cách thủ đô Hà Nội gần 100 km về phía Nam, Hoa Lư – kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến tập quyền thời kỳ Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế năm 968. Tuy chỉ được chọn làm kinh đô của nước Đại Cồ Việt trong giai đoạn ngắn nhưng ở nơi đây đã diễn ra rất nhiều sự kiện liên quan đến vận mệnh của cả dân tộc.

Kể về sự nguy nga của kinh thành Hoa Lư vào thời vua Lê Hoàn, Đại Việt sử ký toàn thư ghi chép lại: “Dựng nhiều cung điện; làm điện Bách Bảo Thiên Tuế ở núi Đại Vân, cột điện dát bằng vàng bạc, làm nơi coi chầu: bên Đông là điện Phong Lưu, bên Tây là điện Tử Hoa, bên tả là điện Bồng Lai, bên hữu là điện Cực Lạc, rồi làm lầu Đại Vân, rồi lại dựng điện Trường Xuân làm nơi vua ngủ; bên cạnh điện Trường Xuân lại dựng điện Long Lộc, lợp bằng ngói bạc”.

Thế nhưng đến nay, trong số những di vật và kiến trúc trên mặt đất trong khu vực cố đô Hoa Lư chỉ còn lại cột Kinh Lăng Nghiêm bằng đá ở chùa Nhất Trụ là di vật cổ nhất còn lại nguyên vẹn. Chùa Nhất Trụ có khuôn viên rộng hơn 3000 m2, kiến trúc theo kiểu chữ Đinh hướng chính Tây, gồm các tòa Tiền đường, Thượng điện, nhà Tổ, nhà khách, khu vườn tháp và các công trình phụ trợ. Hệ thống di vật ở chùa khá phong phú, có quả chuông đồng đúc từ năm Cảnh Thịnh thứ 7, nhưng nổi bật nhất là di sản cổ vật bằng đá trấn trụ trước sân chùa, di vật đã làm nên danh xưng cho ngôi chùa này.

cot-kinh-chua-nhat-tr1

Từ  năm 1963 đến nay, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình cùng các nhà khảo cổ học cũng tìm thấy hàng chục cột kinh Phật nằm dưới đáy sông Hoàng Long và lòng đất Hoa Lư. Một số thạch kinh được chuyển về bảo quản trong kho Bảo tàng tỉnh Ninh Bình. Những cột kinh này được làm bằng đá xanh, bao gồm 6 bộ phận: tảng đế vuông, đế tròn, thân bát giác, thớt, đế trên, chóp. Thân cột có khắc những chữ Hán được cho là văn tự kinh Phật Hán Nôm cho thấy cả một giai đoạn và triều đại lịch sử trong qúa khứ. Theo các nhà nghiên cứu thì thạch kinh xuất hiện lần đầu tiên vào năm 971, đời nhà Tống. Chỉ hai năm sau, Nam Việt Vương Đinh Liễn, con trai Vua Đinh Tiên Hoàng đã cho dựng 100 cột kinh Phật bằng đá, khắc kinh Đà la ni ở Hoa Lư. Từ đây về sau tạo thành một dòng chảy thạch kinh trong văn hóa Việt Nam.

Qua so sánh có thể thấy, cột kinh Lăng Nghiêm có kiểu dáng tương tự những cột kinh thời Đinh Liễn đang được  lưu giữ  tại  bảo  tàng. Nghiên cứu cho thấy, cột kinh chùa Nhất Trụ được khắc từ thế kỉ thứ X, năm 995, dưới thời vua Lê Đại Hành. Điểm khác biệt là cột kinh chùa Nhất Trụ có kích thước lớn hơn nhiều. Cột kinh chùa Nhất Trụ có hình bát giác của cây cột đá 8 mặt, cột cao 4,16m, gồm 6 bộ phận gá lắp với nhau. Tất cả các bộ phận gắn với nhau hoàn toàn không sử dụng chất kết dính, nhưng rất vững vàng, trải qua ngàn năm, gió mưa bão lụt, mà cột kinh vẫn đứng thẳng. Tảng đế dưới cùng có hình gần vuông, mỗi chiều 140cm, dày 30cm; lỗ mộng tròn ở giữa tảng có đường kính 29cm, sâu 55cm. Bên dưới đế có ngõng tròn đường kính 15,5cm, dài 3,5cm, ngõng lắp vừa khít vào lỗ mộng ở tảng đế vuông. Bao quanh đế cột có vòng cánh sen đường kính 107cm, với tổ hợp 22 cánh đơn, chiều dài mỗi cánh 15-17cm, rộng 13cm. Cánh sen thon, sắc nét. Theo các  nhà khảo cổ, cánh sen ở cột  kinh chùa  Nhất Trụ được cho là những cánh sen xuất hiện sớm ở Việt Nam trong kiến trúc nghệ thuật. Bởi vì các hình thức trang trí cánh sen trong kiến trúc nhà Lý – Trần về sau này đều bắt nguồn từ đó.

cot-kinh-chua-nhat-tru

Thạch kinh chùa Nhất Trụ – cây cột kinh bằng đá mang dư âm vạn năng từ ngàn xưa không chỉ là minh chứng cho một nền nghệ thuật điêu khắc đá sống động, mà còn là hiện thân cho một giai đoạn lịch sử, của một dòng chảy văn hóa đến ngàn đời. Với mong muốn làm nên những cuốn kinh Phật bền vững tới muôn đời sau, cột kinh đá chùa Nhất Trụ cùng với kinh tràng Hoa Lư – biểu tượng của Pháp trong Tam Bảo nhà Phật không hổ danh là những di sản Phật giáo quý giá “có một không hai” ở Việt Nam. Bằng những giá trị bền vững tự thân trải dài trong lòng người và bám sâu bền chắc cùng lịch sử dân tộc, cột kinh chùa Nhất Trụ cùng với những giá trị quý báu của  ngôi chùa đang ngày một đến gần hơn với danh xưng như một bảo vật quốc gia trước sự trân trọng và gìn giữ của Phật tử, con dân địa phương và cả nước.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s