Tục nuôi “voi” chầu thần vùng Đông Bắc

Trà Cổ là điểm cực Đông Bắc Tổ quốc, cách trung tâm thành phố Móng Cái khoảng 10 km, đây là vùng biên giới giáp ranh giữa Việt Nam và Trung Quốc, là nơi đặt nét vẽ đầu tiên trên bản đồ Việt Nam. Hằng năm cứ từ ngày 30/5 đến ngày 3/6 âm lịch, Lễ hội Đình Trà Cổ lại được tổ chức để tưởng nhớ công ơn 12 vị thành hoàng làng có công khai phá, lập ấp, lập làng Trà Cổ từ xa xưa. Lễ hội đình Trà Cổ thể hiện rõ nét nhất văn hóa cư dân miền biển Quảng Ninh. Trong lễ hội truyền thống Đình Trà Cổ có rất nhiều nghi lễ đặc sắc và độc đáo, trong đó phải kể đến một tục lệ rất đặc biệt là tục nuôi “ông voi” chầu thần, do 12 ông Cai Đám nuôi dưỡng và chăm sóc.

Tục nuôi “ông voi” chầu thần được nhân dân trà cổ duy trì từ hàng trăm năm nay, gọi là “ông voi” nhưng đó lại là những chú lợn trắng, đối với người dân Trà Cổ những chú lợn này là tượng trưng cho các vị thành hoàng làng cưỡi voi đi chinh chiến bảo vệ bờ cõi lãnh thổ.

Theo một ngày đã định, các ông Đám hẹn nhau đến một số những gia đình ở trong làng chuyên nuôi lợn giống Móng Cái thuần chủng để chọn ra những chú lợn đủ tiêu chuẩn được làm “ông voi”. Lợn giống để làm “ông voi” phải khỏe mạnh, không bệnh tật, thân mình phải dài, tai to, không có dị tật. Việc tuyển chọn qua nhiều giai đoạn, phải có sự thống nhất qua các bô lão trong đình Trà Cổ và thông qua luật lề của các ông Cai Đám trong Đình làng.

Quy trình nuôi “ông voi” cũng không hề đơn giản hay dễ dàng. Khác với quy trình chăn nuôi bình thường, trong mỗi gia đình ở làng Trà Cổ hầu hết nhà nào cũng chuẩn bị một căn nhà cho “ông voi” ở, đảm bảo điều kiện mát về mùa hè, ấm vào mùa đông. “Ông voi” luôn có một chế độ ăn và dinh dưỡng đặc biệt. Tất cả đồ ăn của “ông voi” phải được nấu chín hoàn toàn, thực đơn hàng ngày gồm có cháo khoai, cháo ngô, các loại ngũ cốc và rau xanh được nấu chín.

tuc-nuoi-voi-chau-than-2

Ngôi nhà thì luôn luôn được rửa sạch sẽ thường xuyên, những ngày trời nóng “ông voi” khó ngủ đích thân ông Đám phải vào quạt mát đảm bảo việc ăn ngủ của “ông voi” được điều độ, để tránh cho việc “ông voi” bị côn trùng, ruồi, muỗi đốt. Buổi tối ông Đám còn phải chuẩn bị hương đuổi muỗi, đèn nến thắp sáng suốt đêm phòng tránh “ông voi” bị ốm đau bệnh tật.

Tất cả mọi người trong gia đình của bất kỳ ông Đám nào đều luôn tin rằng “ông voi” đại diện cho vị thần linh cai quản trong gia đình mình. “Ông voi” càng được chăm sóc kĩ lưỡng, khỏe mạnh, béo tốt thì gia đình yên ấm, no đủ, mọi người an tâm làm ăn và bình an khỏe mạnh. Trong thời gian nuôi dưỡng “ông voi”, ông Đám và cả gia đình tập trung tinh thần, thể hiện những mong ước của mình gửi gắm vào “ông voi”, để khi đến ngày lễ hội “ông voi” ra ngoài Đình chầu thần, “ông voi” có sức mạnh và cường tráng nhất.

Vào ngày 30/6 âm lịch, 12 ông Đám chuẩn bị những công đoạn cuối cùng để rước “ông voi” ra chầu thần, mỗi gia đình ông Đám chuẩn bị một chiếc cũi được trang trí sơn đỏ, có mái bằng vải đẹp phủ lên trên chiếc cũi, để che nắng che mưa cho “ông voi”. Trong các nhà ông Đám đều trồng một loại cây đặc biệt dùng để nấu nước thơm, tắm cho “ông voi” trước khi tế thần ngoài Đình, khi tắm nước thơm xong “ông voi” sẽ được trang điểm bằng giấy màu đỏ.

tuc-nuoi-voi-chau-than

Mọi thứ đã xong xuôi, “ông voi” được đưa vào cũi, 12 ông Đám sẽ rước “ông voi” tập trung tại sân Ủy Ban phường Trà Cổ. Sau khi nghi lễ được thực hiện xong, Ban tổ chức lễ hội sẽ đánh giá chấm điểm các “ông voi”, tiêu chí đánh giá “ông voi” đạt giải nhất là ông nào có vòng cổ to nhất, hình thức đẹp, dài nhất, tướng mạo đẹp nhất, da dẻ hồng hào và quan trọng “ông voi” đó phải nặng cân nhất.

Theo tục lệ, sau khi cuộc thi kết thúc, 12 “ông voi” phải ở lại sân Đình chầu thần đến ngày hôm sau, các nghi lễ tế thần được hoàn thiện, gia đình 12 ông Đám sẽ đưa các “ông voi” về nhà. Và một điều đặc biệt là những “ông voi” này khi thực hiện xong nghi lễ tế thần ở Đình sẽ trở lại thành những con lợn bình thường. Theo quan niệm, 12 “ông voi” chầu thần tại Đình được coi là đã theo 12 vị thành hoàng làng bay về trời, và những “ông voi” này lại trở về với tên gọi và bản năng của giống loài như lúc ban đầu. Lúc này gia đình các ông đám có thể giữ lại để nuôi tiếp, hoặc đưa ra giết thịt khao họ hàng, làng xóm.

Lễ hội đình Trà Cổ là một hình thức sinh hoạt văn hóa gắn liền với tín ngưỡng văn hóa dân gian đặc sắc của dân tộc, tục nuôi “ông voi” chầu thần là linh hồn của lễ hội, là nét văn hóa độc đáo mà người dân địa phương lưu giữ được. Đây là dịp để nhân dân thể hiện lòng biết ơn với các vị phúc thần, tiên tổ, khơi dậy truyền thống “uống nước, nhớ nguồn”. Nằm ở vị trí địa đầu tổ quốc, Lễ hội đình Trà Cổ hiện diện như cột mốc văn hóa bền vững của dân tộc Việt Nam, cùng với những giá trị to lớn về mặt lịch sử, văn hóa tâm linh, mang đậm bản sắc của vùng đất biên cương Đông Bắc Tổ Quốc.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s