Những mặt nạ điển hình trong Tuồng cổ

Tuồng là một loại hình sân khấu cổ truyền, là một môn nghệ thuật phát triển rực rỡ trong lịch sử Việt Nam. Thời Nguyễn là thời kỳ mà Tuồng được phát triển mạnh mẽ nhất. Với công lao của Đào Duy Từ khi mang Tuồng từ Đàng Ngoài vào Đàng Trong. Từ đó cùng với sự lớn mạnh, chuyên nghiệp hóa của nghệ thuật Tuồng, hàng trăm vở tuồng ra đời, ghi dấu ấn của các danh nhân văn hóa trong lịch sử như Đào Duy Từ, Đào Tấn, Nguyễn Hiển Dĩnh…

Cuộc sống nhộn nhịp của thời kỳ hiện đại đã khiến cho con người dần thờ ơ với những loại hình kịch sân khấu cổ truyền. Cùng với những loại hình nghệ thuật truyền thống khác, Tuồng đang đứng trước nguy cơ mai một. Để tìm hiểu sâu hơn về nghệ thuật Tuồng nói chung và đặc trưng của môn nghệ thuật ấy là chiếc mặt nạ Tuồng, chúng tôi thực hiện một cuộc hành trình khám phá những giá trị còn được lưu giữ của một môn nghệ thuật một thời hưng thịnh.

Các vai diễn là yếu tố được yêu thích đối với nghệ thuật Tuồng và nhân vật Đào Tam Xuân là một nhân vật quen thuộc đối với những ai yêu thích nghệ thuật tuồng cổ. Nhân vật Đào Tam Xuân từ lâu đã là huyền thoại cho hình ảnh người phụ nữ lý tưởng thời xưa: nữ lưu anh kiệt giúp chồng bảo vệ quan ải giữ nước, chung thủy và bất khuất trước thế lực triều đình để chống lại bất công đổ ập xuống gia đình bà, quyết tâm bừng bừng đòi hỏi sự công bằng, không ham mê quyền lực, danh vọng.

mat-na-tuong-2

Đào Tam Xuân là một nữ tướng dưới thời nhà Tống, vợ của Trịnh Ân. Trong một lần cùng đi đánh giặc, sau khi dẹp xong giặc, Trịnh Ân giao thành trì cho vợ rồi cùng con về kinh đô báo tin thắng trận. Tuy nhiên, chồng và con của nữ tướng Đào Tam Xuân lại rơi vào gian kế của Hàn Phụng mà mất mạng. Đào Tam Xuân nhận tin cả chồng, con đều bị ám hại đã lập tức lấy máu đề cờ, kéo quân về hỏi tội vua.

Nếu như qua diễn xuất ta thấy Đào Tam Xuân là hình ảnh lý tưởng của người phụ nữ xưa, thì trong tuồng Sơn Hậu, ta có thể nhận ra sự đặc sắc và đa dạng trong tạo hình các nhân vật.

Sơn Hậu là một vở tuồng cổ khuyết danh. Có ý kiến cho rằng vở tuồng được Đào Duy Từ viết. Ra đời vào cuối thế kỷ 18, tuồng Sơn Hậu được Đào Tấn chirh lý lại. Đây được coi là vở tuồng cung đình kinh điển của Việt Nam. Trong vở Sơn Hậu ta có thể nhận thấy rõ nét nhất những nhân vật người ngay, kẻ gian, võ tướng, văn nhân… là những nhân vật đặc trưng trong nghệ thuật tuồng cổ. Sự đa dạng, phong phú trong phong cách thể hiện mặt nạ Tuồng được khắc sâu và ghi dấu ấn trong vở Sơn Hậu.

mat-na-tuong-3

Phương thức phản ánh của tuồng không đi vào tả thực mà chú trọng tả ý, nhằm lột tả cái thần của nhân vật, sự việc. “Cái thần” chính là đỉnh cao của nghệ thuật biểu diễn tuồng. Lời nói, động tác hình thể, sự di chuyển trên sân khấu tuồng được phối hợp với cách sử dụng mặt nạ là tiêu biểu cho từng loại nhân vật trong tuồng.

Là một loại hình kịch hát thuộc dòng sân khấu tự sự phương Ðông, tuồng mang đậm âm hưởng hùng tráng với những tấm gương tận trung báo quốc, xả thân vì đại nghĩa, những bài học về đạo lý, khí tiết của người anh hùng trong các hoàn cảnh đầy mâu thuẫn và xung đột. Chính vì vậy, chất bi hùng là một đặc trưng thẩm mỹ độc đáo của tuồng. “Bi” trong tuồng đạt tới mức tột cùng của sự đau thương mất mát, “hùng” trong tuồng đạt đến đỉnh điểm của sự hoành tráng, oai nghiêm. Tuồng mang tính cổ điển khi phần lớn các vở diễn được xây dựng dựa theo những tích truyện lịch sử mang tính khuôn mẫu.

Nghệ thuật tuồng đã trải qua những thời kỳ hoàng kim khi các vở diễn được đông đảo khán giả nô nức, nồng nhiệt đón xem. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, cũng như nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác, tuồng đang phải đối mặt với rất nhiều thách thức. Tuy vậy, cùng với sự đam mê đối với nghệ thuật tuồng truyền thống Việt Nam, các nghệ sĩ Tuồng vẫn đang miệt mài rèn luyện và lưu giữ những giá trị văn hóa nghệ thuật độc đáo, đặc sắc của một môn nghệ thuật cổ truyền trong văn hóa Việt Nam.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s