Câu chuyện cối đá – sự hủy diệt và hồi sinh

Lọt thỏm giữa Nha Trang, thành phố biển với làn nước trong veo và hệ sinh thái đẹp lộng lẫy là sự cổ kính và thanh tịnh của Làng cối đá xưa, nơi lưu giữ những hoài niệm. Làng cối đá xưa ngụ tại số 313 Lương Định Của, trong ngôi làng nhỏ ở Ngọc Hội, xã Vĩnh Ngọc, nằm cách trung tâm thành phố biển Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) hơn 3km về phía Tây.

Trong kí ức của những đứa trẻ được sinh ra và lớn lên ở quê thì kí ức về cối đá là một phần không thể tách rời. Trong làng quê Việt Nam xưa, chiếc cối đá đã có từ rất lâu, có thể hàng nghìn năm. Không ai xác định được nó có từ khi nào nhưng không thể phủ nhận một điều chiếc cối đá là một nét văn hóa, một phần không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt hằng ngày của người dân. Ta quên sao được hình ảnh  bà nội, bà ngoại tần mần, tỉ mỉ bên chiếc cối đá để có thau bột mịn màng đúc bánh xèo cho con cháu ăn. Bà xay bột một cách thong thả, miệng cứ móm mém nhai trầu.. Hay chỉ nhìn chiếc cối đá ta lại nhớ đến giọt mồ hôi thấm ướt vai áo cha. Trong gia đình, người làm nên cái cối là người đàn ông, người sử dụng nhiều nhất là người phụ nữ. Hai phần cối như hai mặt của môt tờ giấy, thiếu một mặt thì không thể sử dụng được…chẳng khác nào vợ chồng keo sơn gắn bó!

lang-coi-da3

Chỉ là chiếc cối đá bình thường quen thuộc với bao gia đình xưa kia, nhưng nó đã gợi lại biết bao kỉ niệm tuổi thơ trong các thế hệ trưởng thành, đặc biệt là với anh Huỳnh Hữu Lộc, chủ nhân của Làng cối đá xưa. Hiện nay, Làng cối đá xưa là nơi đang lưu giữ một số lượng cối đá thủ công được cho là đồ sộ nhất Việt Nam với hơn 5000 bộ khác nhau. Có nhiều loại cối đá của nhiều vùng miền như Tây Nguyên, miền Nam, miền Trung.

Cối đá có 3 kích cỡ: Cối đại, cối vừa và cối nhỏ. Cối đại, nặng tới cả vài tạ, được đục đẽo từ một tảng đá xanh nguyên khối lấy từ trên núi thường được dùng để làm cối giã gạo hay úp xuống để làm vật dụng dùng đập lúa ngày mùa. Những chiếc cối nhỡ dùng để giã đậu đỗ, giã cua cùng các thứ gia vị. Những chiếc cối đá như vậy nhà nào cũng phải có. Có lẽ nhờ vào sự “đảm đang” của chiếc cối đá mà người ta ví von nó được hội tụ đủ chất tam tòng tứ đức của một người phụ nữ Việt Nam, chiếc cối đá từ lâu cũng đi vào thơ ca:

“Gạo đem vào giã bao đau đớn

Giã xong rồi lại trắng tựa bông”

lang-coi-da6

Có ý kiến cho rằng chiếc cối đá còn có một ý nghĩa rất quan trọng, đó là sự hủy diệt và hồi sinh. Những chiếc cối đá nghiền nát ngũ cốc để tạo ra chất bổ nuôi sống con người. Tuy là một đồ vật vô tri vô giác với những vòng xoay rất đỗi bình thường trong mỗi gia đình, nhưng những chiếc cối đá đang giữ vai trò duy trì và dưỡng nuôi sự sống, sự sáng tạo.

Dù vẫn đang trong quá trình thi công hoàn thiện, nhưng ngôi làng cối xưa của anh Lộc vẫn hiện ra rõ nét với quần thể không gian, kiến trúc xưa gồm 18 căn nhà cổ, ao sen và những loài cây cổ thụ như cây thị, cây đa, xòai, mận, khế… hàng trăm năm tuổi. Những chiếc cối xưa hiện diện khắp nơi trong làng, chồng lên nhau bên các lối đi trong khuôn viên, xếp lớp trước các ngôi nhà, rải rác bên bờ tre, sau hè, trước hiên… Những bộ cối đá ở thôn Ngọc Hội mà anh Lộc đang sở hữu được giới chuyên môn nhận định có bộ có niên đại lên đến hàng trăm năm tuổi, bộ có niên đại ít nhất cũng 50-70 năm. Chiếc cối đá thì đơn giản, nhưng quá trình sưu tập lên tới hơn 5000 cái cối đá thì không dễ dàng chút nào. Hành trình của anh và những người bạn vô cùng gian nan, nhưng đam mê giúp vượt qua tất cả. Đồng hành cùng anh còn có anh Đạm, anh Tạo, là hai người bạn thân thiết, mà không có họ, anh Lộc khó có được bộ sưu tầm cối đá đồ sộ như ngày nay.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s