Làng ngư cụ nơi cửa biển

Một bí mật nữa khiến cho loại ngư cụ đan tay bé nhỏ này còn tồn tại mà chúng ta nên biết: đó là những sản phẩm cá tôm được đánh bắt từ lờ và đăng đó luôn có giá trị kinh tế cao hơn hẳn loại cá tôm đánh bắt bởi tàu thuyền và đông lạnh. Điều này chỉ những người sành ăn là hiểu nhất.

Giữa những ngày nóng bỏng chuyện Biển Đông, chúng tôi đến với một hòn đảo nhỏ phía Bạch Đằng, thuộc thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Đảo có tên gọi Hà Nam. Đây không phải là một chuyến du lịch tham quan biển đảo, mà là đến với một làng nghề đặc biệt nơi đầu sóng. Nó đặc biệt bởi nghề này không có phường, có hội, không khoán ước và không cả việc giữ bí mật tay nghề. Và càng đặc biệt hơn khi công việc làm nghề chỉ diễn ra vào lúc nông nhàn, vì người làng vẫn lấy cây lúa làm đầu. Hình như nó là nghề tay trái? Nhưng thật là lạ, khắp bàn dân thiên hạ, ai cũng gọi cái làng Hưng Học nhỏ bé này là “làng nghề đan ngư cụ” với một vẻ nể phục và trân trọng. Hãy cùng chúng tôi khám phá sự đặc biệt này.

Vài khoảng cuối triều Lê Hồng Đức, có một nhóm cư dân vùng Tả Quang – Chí Linh – Hải Dương đến khai khẩn vùng đất này, lập nên một làng gọi là Làng Quan, sau đổi là làng Hương và đến đầu triều Nguyễn đổi tiếp thành làng Hưng Học. Những quá trình tụ cư diễn ra liên tục đã biến làng Hưng Học thành một làng có rất nhiều dòng họ cùng sinh sống.

Theo các cụ cao niên thì cây đa cổ thụ rợp bóng chở che ngôi đình làng cổ kính này là chứng nhân cho làng Quan từ thuở khai canh lập ấp.

Chỉ riêng cái tên “Làng nghề đan ngư cụ” cũng đủ nói lên rằng: làng này và nghề này luôn gắn liền với sông nước và biển cả từ bao đời.

Lang ngu cu Hung Hoc

Có người đặt câu hỏi rằng: Với một ngôi làng cùng tồn tại nhiều dòng họ như thế, thì dòng họ nào là thủy tổ của nghề đan ngư cụ ở đây? Câu trả lời đang ở trước mắt chúng ta. Đây là từ đường dòng họ Đặng, nơi có bài vị thờ ông tổ của nghề: Cụ Đặng Huy Đôn. Nơi hậy duệ nhiều đời của cụ vẫn nối nhau hương khói quanh năm và thành kính ghi tạch trong lòng lời răn dạy: “Cây có cội nước có nguồn ngàn năm tưởng niệm – Thiên kinh địa nghĩa muôn thở ghi lòng”

Thật may khi về làng Hưng Học hôm nay vào đúng dịp nông nhàn nên thật dễ dàng bắt gặp những cảnh này: công việc làm nghề không phân biệt sang hèn, tuổi tác. Đâu đó trong căn nhà trĩu nặng vết thời gian, là dáng lưng còng của các mẹ ngồi đan. Những bàn tay đã héo khô vẫn thoăn thoắt lướt trên các sản phẩm đang làm như nghệ sỹ lướt trên phím đàn nhiều cung bậc.

Và đâu đó dưới một góc hiên nhà vắng lặng, bóng một thanh niên đang lặng lẽ ngồi đan. Hình như cái nghề này một khi đã nhập tâm, thì ngôn ngữ là đôi bàn tay biết nói. Những đôi bàn tay của các nghệ nhân đã kể ta nghe từ việc chẻ nứa, chẻ tre vót thành những chiếc nan và sau đó như phép màu biến chúng thành những chiếc lờ bắt cá, bắt tôm. Dẫu biết rằng những thứ này chỉ là công cụ làm ăn, vẫn in đậm chất mê sa nghệ sỹ.

Như đã nói nghề đan ngư cụ ở Hưng Học khởi nguồn từ họ Đặng. Nhưng dòng họ Đặng không muốn giữ bí mật làm nghề cho riêng mình nên truyền thụ nghề này cho các dòng họ khác trong làng, để tạo công ăn việc làm và giúp nhau nâng cao đời sống.

Lang ngu cu Hung Hoc.3

Dẫu biết rằng cái nghề đan ngư cụ này đang phát triển khắp làng, tạo công việc cho mọi lứa tuổi. Nhưng một câu hỏi vẫn cứ lởn vởn đâu đó trong đầu là sản phẩm làm ra sẽ được tiêu thụ ở đâu và nhất là những chiếc lờ nhỏ bé này có chỗ đứng thế nào. Khi so sánh với những thiết bị đánh bắt xa bờ hiện đại của những con tàu khổng lồ ngoài đại dương?

Cũng còn một bí mật nữa khiến cho loại ngư cụ đan tay bé nhỏ này còn tồn tại mà chúng ta nên biết: đó là những sản phẩm cá tôm được đánh bắt từ lờ và đăng đó luôn có giá trị kinh tế cao hơn hẳn loại cá tôm đánh bắt bởi tàu thuyền và đông lạnh. Điều này chỉ những người sành ăn là hiểu nhất.

Song hành cùng nghề đan lờ, ở làng Hưng Học còn có một nghề đan lát khác không kém phần nổi tiếng đó là nghề đan và đóng thuyền nan – một loại thuyền nhỏ gọn phù hợp với địa hình những vùng sông nước và các bãi triều dày đặc ở đây.

 

Không khó để bắt gặp bóng dáng những chiếc thuyền nan phơi mình trên khắp các đường làng, ngõ xóm và cả các lán đóng thuyền dày đặc trong làng.

Nguyên vật liệu đan thuyền cũng vẫn là những thứ thân quen, được thử thách ngàn đời trên sông nước, như nhựa đường, gỗ, tre, mây, nứa, phân bò … Mỗi loại đều có công năng riêng để tạo ra sự hoàn hảo cho một con thuyền.

Ở một vùng đất vừa có biển mênh mông, lại có sông ngòi chằng chịt thì sự góp mặt của những chiếc thuyền nan cơ động là điều không thể thiếu. Hãy thử tưởng tượng xem, trước cánh đồng dày đặc kênh mương, giao thông sẽ ra sao nếu thiếu đi những con thuyền?

Cứ thế, chẳng hiểu từ lúc nào những chiếc thuyền nan đã trở thành người bạn đồng hành thân thiết của cư dân sông nước trên mọi nẻo đường mưu sinh. Thuyền nhỏ đi lại trong đồng. Thuyền vừa ra sông ra biển thả lưới quăng chài. Thuyền to hơn chở vật liệu, hàng hóa tới muôn phương.

Lang ngu cu Hung Hoc.2

Với bí quyết tay nghề từ bao đời trao truyền lại, những người thợ làng Hưng Học đã sáng tạo ra những chiếc thuyền nan nổi tiếng khắp nơi và trở thành mặt hàng chạy nhất ở đây. Thậm chí, có đơn đặt hàng ở tận nước ngoài.

Vâng, người Hưng Học nổi tiếng và tài hoa như thế. Nhưng dường như có gì đó như thiếu một chút tự tin? Hoặc giả là lòng tự tôn khiêm tốn mà ước mơ được vinh danh một làng nghề chính thống đến nay vẫn còn quá xa xôi.

Câu thành ngữ xưa: “Hữu xạ tự nhiên hương” có lẽ đúng với làng nghề Hưng Học. Những người thợ trong làng cứ cần mẫn làm nghề suốt tháng suốt năm vì cuộc mưu sinh. Không ầm ĩ khoa trương, chẳng ồn ào quảng bá. Công việc cứ thế diễn ra như thổi cơm nấu nước mỗi ngày. Và sự nổi tiếng của làng nghề hình như không định trước? Cũng tự nhiên như cuộc sống vậy thôi!

Một mai có thể các bãi triều và các dầm nuôi tôm cá ven biển sẽ không còn. Thay vào đó là nhà máy đóng tày và cảng biển. Liệu nghề đan ngư cụ truyền thống có còn? Câu hỏi ấy cứ ám ảnh chúng tôi khi rời xa Hưng Học.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s