Võ khèn Bắc Bộ

Đặc trưng võ thuật cổ truyền của người Mông là phóng khoáng, hạn chế niêm luật, nên các bài tập thường không giống nhau và có thể mỗi võ sư lại có quyền đạo khác nhau. Do địa hình sinh sống của người Mông thường chật hẹp và phức tạp nên các bài quyền có điểm chung là di chuyển linh hoạt, uyển chuyển, thiên về phòng thủ hơn là tấn công, khi tấn công thường ở tầm thấp và tổng hợp nhiều lực (bằng cả hai chân, hai tay).

Nằm cách thành phố Lào Cai chừng 76km, bản Phổ , thuộc thị trấn Bắc Hà,theo tiếng gọi của người Mông nghĩa là phố trên núi. Cao nguyên nguyên sơ này là nơi còn lưu giữ được rất nhiều nét văn hóa truyền thống  đặc sắc. Và một trong những điều đặc sắc ấy là môn võ khèn của đồng bào Mông vùng núi Tây bắc. Truyền nhân của môn võ khen này chính là người mà chúng tôi đang tìm gặp hôm nay tại bản Phổ.

Chúng tôi đến bản Phổ đúng vào buổi sáng chủ nhật chợ phiên. Hẳn nhiên mọi bước chân đều đổ về khu chợ. Ông Lý Seo Hồ cũng vậy. Ông đang dắt ngựa đi họp chợ . Đây cũng là một nét riêng của đồng bào nơi đây mỗi dịp chợ phiên.Nhìn bước chân rắn rỏi, dáng đi thoăn thoắt của người đàn ông này, ít ai nghĩ ông Lý Seo Hồ đã gần 80 tuổi. Ông là một trong số ít truyền nhân của nghệ thuật võ khèn .Người dân Bản Phổ còn gọi ông là vua võ khèn của đồng bào Mông ở ngọn núi Si Ma Cai.

Theo chân ông vua võ khèn đến với chợ phiên, chúng tôi còn được khám phá thêm những sắc màu rực rỡ và ấn tượng của phiên chợ Bắc Hà, trong một buổi sáng mưa rả rích. Ở đây, người ta bán đủ thứ vật dụng cần thiết cho cuộc sống như quần áo, thổ cẩm, đồ trang sức, các loại thực phẩm và các loại vật nuôi, gia súc, nhiều nhất là ngựa. Con ngựa của ông Lý Seo Hồ có vẻ đã tìm được một vị trí tốt để thu hút sự chú ý. Với người Mông, ngựa là người bạn thân thiết.

người Mông đã lập ra phiên chợ ngựa  để tạo ra một không gian văn hóa mang bản sắc gắn liền với con ngựa. Chợ ngựa để người ta đến thi thố những con ngựa tốt, khỏe và đẹp, là nơi để người ta giao lưu, học hỏi cách thuần dưỡng ngựa. Chợ ngựa mỗi tuần họp một lần, diễn ra ngay dưới chân núi, ở một mỏm đất rộng. Một khung cảnh náo nhiệt, đông vui và tấp nập như xua tan đi cái tịch mịch vốn có ở vùng đất này. Với người Mông Si Ma Cai, con ngựa cũng như con trâu của người Kinh, nó là “đầu cơ nghiệp” nên xuống chợ là chọn ngựa kỹ như chọn vợ vậy. Như thế mới được con ngựa ưng ý, con ngựa tốt.Có vẻ như con ngựa của vua võ khèn hãy còn quá quyến luyến với chủ nhân. Còn chúng tôi thì chỉ thấp thỏm muốn được diện kiến những bài võ khèn độc đáo của ông.

Kiên nhẫn theo ông trở về nhà, chúng tôi cùng PGS, TS TRình Năng Chung được ông tiếp đón trong một căn nhà vừa cất nóc mới toanh. Và câu chuyện tìm hiểu về võ khèn bắt đầu sôi nổi. Ông Lý Seo Hồ đã theo học võ khèn từ 1 thầy daỵ võ trên đỉnh núi Si Ma Cai năm ông 17 tuổi. Đó quả là 1 thời gian kiên trì khổ luyện cả tâm và trí. Trong suốt mấy chục năm, ông đã học được 200 trong tổng số 360 bài võ khèn và múa sinh tiền mà cổ nhân truyền lại. Ở vùng rẻo cao bản Phố này, ông không chỉ được mệnh danh là vua võ khèn mà về nghệ thuật múa sinh tiền thì ông cũng được xem là “độc cô cầu bại”.

Vo khen

Du khách khắp nơi đã quen với hình ảnh chiếc khèn của người Mông. Chiếc khèn làm bằng tre nứa là nhạc cụ gắn với quan niệm sống, văn hóa sống của đồng bào Mông Tây Bắc. Tiếng khèn tạo nên những đêm hội huyền diệu và đầy cảm xúc. Tiếng khèn là tiếng gọi bạn tình của chàng trai Mông. Chúng ta đã từng say đắm trong những điêu múa khèn uyển chuyển, duyên dáng của các đôi trai gái quấn quýt bên nhau. Nhưng một bài biểu diễn võ khèn thì có lẽ ít ai biết đến. Cuối cùng thì chúng tôi cũng đã được mãn nhãn trước những tư thế võ khèn có 1 không hai của ông Lý Seo Hồ ngay trước cửa ngôi nhà mới của ông.

Trước kia, võ khèn cũng là võ thuật để chiến đấu nhưng sau này, người Mông chỉ còn múa võ khèn để biểu diễn.

Múa võ khèn  gồm các bài quyền song trảm, lưỡng hổ tranh quyền, bạt sơn… để múa các thế võ này đòi hỏi phải có sự khổ luyện, khi múa và tập đối kháng di chuyển phải nhanh và êm như bước di chuyển của loài hổ, báo. Đường quyền không hạn chế các niêm luật và rất phóng khoáng . Điều đặc biệt là người múa có lúc vừa phải thổi khèn sao cho âm thanh thật nuột nà lại vừa phải thực hiện những tư thế vừa dứt khoát, vừa mềm mại.

Trong suốt những năm theo học môn võ cổ truyền, ông Ly Seo Hồ học qua khá nhiều các võ sư, sau mỗi lần như vậy, quyền thuật của ông lại thêm phần điêu luyện.Trở lại sau những tháng năm luyện võ, ông tiếp tục trau dồi và tự luyện, sáng tạo ra nhiều bài quyền khác. Hiện tại, ở cái tuổi xưa nay hiếm, môn sinh của ông cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Múa khèn, cũng giống như những môn võ khác, đòi hỏi người học phải có tố chất và chịu khó. Bước đầu, khi mới học võ, dùng khèn để quay vòng số 8 là bắt buộc. Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng, vì muốn tay dẻo để biểu diễn trơn tru phải học thật tốt động tác này. Có lẽ do nhiều năm kiên trì luyện tập võ thuật mà ở cái tuổi xưa nay hiếm, ông Lý Seo Hồ vẫn giữ được phong độ hiếm thấy.

Ông Lý Seo Hồ

Ông Lý Seo Hồ

Mỗi bài múa chỉ khoảng 3 phút, còn múa chậm hơn phải 5 phút. Triết lý cơ bản trong võ thuật cổ truyền của người Mông là lấy nhu thắng cương, dụng trí địch dũng. Đặc trưng võ thuật cổ truyền của người Mông là phóng khoáng, hạn chế niêm luật, nên các bài tập thường không giống nhau và có thể mỗi võ sư lại có quyền đạo khác nhau. Do địa hình sinh sống của người Mông thường chật hẹp và phức tạp nên các bài quyền có điểm chung là di chuyển linh hoạt, uyển chuyển, thiên về phòng thủ hơn là tấn công, khi tấn công thường ở tầm thấp và tổng hợp nhiều lực (bằng cả hai chân, hai tay).

Cùng với múa võ khèn, ông còn điêu luyện và tinh tế trong những thế múa sinh tiền. Khách đến nhà chơi, ông thường múa sinh tiền cho mọi người xem. Ông múa đẹp và uyển chuyển, điệu múa tưng bừng dưới tiếng kêu xoèn xẹt vui tai của lá đồng.  Khi múa, người chơi cầm ở giữa gậy, vừa múa vừa nhảy tiến lùi, các vị trí cây tiền thường hay chạm vào tay, chân, vai, bàn chân và cọ vào lòng bàn tay tạo ra tiếng kêu.  Cây gậy sinh tiền của ông là một báu vật từ Xi Ma Cai, đây là loại nhạc cụ được làm bằng một đoạn trúc hoặc tre, khoét hai đoạn đầu còn phần giữa để nguyên, dùng các lá đồng hình tròn được đục lỗ ở giữa để xâu vào trong đoạn trúc, tre.Điệu múa như có âm sắc của vùng núi non Tây bắc .Cũng như múa võ khèn, múa sinh tiền chính là để giữu lại nét đẹp truyền thống của dân tộc Hơ Mông.

Trong lúc ông Lý Seo Hồ say sưa trình diễn khiến chúng tôi mãn nhãn, thì vợ ông đang tất bật chuẩn bị bữa cơm trưa. Tấm lòng hiếu khách là nét đẹp của người dân vùng cao…Chúng tôi vì thế cũng có cơ hội được thấy cách nấu nướng và gian bếp đặc trưng của đồng bào nơi đây. Với những dụng cụ mộc mạc, góc bếp củi bập bùng lấp lánh sắc màu rực rỡ của bộ váy thổ cẩm, vẻ đẹp của người phụ nữ Mông trở nên thật ấn tượng.

Bữa cơm đón khách của gia đình ông bà thật thịnh soạn. Tất nhiên không thể thiếu rượu ngô, 1 đặc sản của vùng cao Bắc Hà. Hương rượu ngô thơm lừng quyện vào câu chuyện say sưa của chúng tôi.Chúng tôi cảm nhận được sự gần gũi, thân thiện của gia đình ông vua võ khèn. Câu chuyện tìm hiểu về hàng trăm bài võ khèn như chẳng biết bao giờ có điểm kết. Chúng tôi nhìn thấy ở con người văn võ song toàn ấy một tâm huyết hừng hực say mê những giá trị truyền thống. Suốt bao nhiêu năm, ông vẫn miệt mài  giữ lửa  cho dân tộc mình, sống thanh cao giữa núi rừng, không gợn chút toan tính đời thường. Chia tay gia đình ông, chúng tôi  còn nghe văng vẳng tiếng cây gậy sinh tiền đang trong tay ông múa, như tiếng nhạc điệu của lời hát quen thuộc của đồng bào Hơ Mông: “Gió về thổi lá cây bên khe/ Nếu ta là hạt mưa sương/ Ta xin tan trên bàn tay nàng/ Gió thổi lá cây ngả nghiêng bên suối/ Nếu ta là hạt mưa sương/ Ta xin tan dưới bàn chân nàng…”.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s