Chuyện nghĩa trang làng Ngô Xá

“Phép vua cũng thua lệ làng”, nhiều gia đình đã tự nguyện dỡ bỏ đối với phần mộ đã xây dựng hoặc dừng thi công đối với phần mộ đang xây dựng dở dang, tổ chức xây lại mộ chí theo đúng với quy định chung mà dân làng đã đề ra. Trong quá trình xây dựng lại, những phần mộ này vẫn phải chịu sự giám sát trực tiếp của chính quyền, ban quản trang và các dòng họ trong hai năm. Sau hai năm, nếu xét thấy hộ gia đình đã thực hiện tốt các nội quy, quy định của thôn và không còn dấu hiệu tái phạm, lúc đó ngôi mộ mới được công nhận trở lại là “thành viên” chính thức của nghĩa trang.

Hiếu đạo vốn là truyền thống quý báu tốt đẹp của dân tộc ta. Trong quan hệ gia đình Việt Nam chữ hiếu đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Liên quan đến chữ hiếu là câu chuyện về hai thế giới âm, dương giữa những người đang sống và những người đã khuất.

Kinh tế ngày một phát triển, nhu cầu thể hiện đạo hiếu uống nước nhớ nguồn của thế hệ sau đối với những thế hệ đi trước thông qua đời sống “âm” cũng vì thế mà được quan tâm nhiều hơn. Để từ đó nhằm thể hiện tấm lòng hiếu kính của mình, các dòng họ ở khắp nơi thi nhau xây cất những ngôi mộ tổ, những lăng tẩm của dòng họ tổ tiên, đôi khi trở nên phô trương, quá đà, gây mất trật tự và mỹ quan, trở thành một vấn nạn lãng phí đáng báo động.

Trong khi những kiến trúc mộ chí xa hoa đắt tiền lên ngôi và xuất hiện ngày càng nhiều, thì tại một làng quê nhỏ thuộc tỉnh Hưng Yên không khí vẫn bình lặng tuyệt nhiên như không có gì vướng bận vào làn sóng trào lưu ấy cả.

Từ nhiều thập kỷ qua nơi đây đã sớm xây dựng được cho mình một nghĩa trang lề lối, quy củ nhưng tiết kiệm, văn minh. Đằng sau công tác quy hoạch nghĩa trang của nhân dân trong làng là cả một câu chuyện dài về sự cải cách trong nếp sống mới. Về một bản hương ước vẫn còn đó và một lệ làng bao đời nay vẫn vậy. Một ngôi làng với sáu dòng họ nhưng chung sống thuận hòa, trên dưới trước sau như một.

Làng Ngô Xá thuộc địa bàn xã Quảng Lãng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên. Cách trung tâm thành phố Hà Nội hơn 70 km về phía Đông Nam, ngôi làng nhỏ này còn mang trên mình những nét nguyên sơ, yên bình đặc trưng của một làng quê dân dã vùng đồng bằng Bắc bộ.

Đình làng Ngô Xá nằm ngay giữa khu dân cư, mặt trước quay về hướng nam, trong không gian rộng rãi, thoáng mát và thanh tịnh. Mái ngói rêu phong, ao làng soi bóng, không khí ấy khiến tâm hồn con người như trút bỏ mọi vướng mắc của đời thường, để tĩnh trí kính cẩn trước đức Thành Hoàng.

Tiếp nối những giá trị truyền thống tốt đẹp trong quá khứ đấu tranh anh dũng thời kỳ chống Mỹ cứu nước, trong thời bình, thôn Ngô Xá đã hai lần vinh dự được đón nhận bằng khen Làng văn hóa. Là địa phương kiểu mẫu đi đầu trong công cuộc xây dựng nông thôn mới.

Quay trở về thời gian đầu những năm 1960, cũng như bao làng quê Việt Nam khác, cuộc cách mạng quy hoạch sản xuất và hợp tác xã hóa đất nông nghiệp được vận động thực hiện.  Dưới sự vận động của chính quyền địa phương, một cuộc họp cấp tốc giữa các vị cao niên trưởng tộc sáu họ được diễn ra.

Với mục đích dành đất cho các hoạt động sản xuất, giải phóng sức lao động, các vị trưởng tộc đại diện cho sáu họ Đào, Cao, Nguyễn, Vũ, Đỗ, Lưu đã cùng nhau bàn bạc, thống nhất và đi đến một quyết định mang tính lịch sử, việc quy tập chuyển toàn bộ các mộ chí từ khắp các cánh đồng về chung trong một nghĩa trang, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong hệ tư tưởng, cũng như lối sống tâm linh của toàn thể nhân dân trên địa bàn lúc bấy giờ.

Trải qua một thời gian thi công thực hiện, nhận ra những thuận lợi và khó khăn, năm 1980, một lần nữa toàn thể cán bộ và nhân dân thôn Ngô Xá đã có một cuộc họp lịch sử lần thứ hai. Kết quả đi đến thống nhất giữa 6 dòng họ, quyết định tổ chức xây dựng một nghĩa trang nhân dân đồng bộ dựa trên cơ sở các hương ước và quy ước.

Nghia trang Ngo Xa

Giai đoạn đầu khi nghĩa trang mới đưa vào quy hoạch, theo quy định mỗi ngôi mộ chỉ được dùng tối đa 350 viên gạch, một tạ xi măng, 5 tạ cát và phải quét vôi trắng toàn bộ.

Đến năm 1988, khi xây dựng quy ước công nhận làng văn hóa, thôn đã có sự điều chỉnh lại. Theo đó, quy định mộ cát táng dài 1,2m, rộng 0,6m, cao 0,5m và phải xây thẳng hàng theo hướng bắc nam. Khoảng cách giữa các mộ cũng được quy định rõ ràng hơn, trong đó khoảng cách giữa hai mộ theo hàng ngang là 0,8m và theo hàng dọc là 0,7m. Mỗi dòng họ chỉ được phép xây dựng một ngôi mộ cũng theo kích thước và quy định chung.

Một trong những điểm đặc biệt của thôn Ngô Xá là từ người quản lý khối văn hóa cho đến các khu di tích tâm linh như đình làng và nghĩa trang thôn đều đã có một thời là những người lính. Họ là những quân nhân từ chiến trường trở về, trải qua bom đạn khói lửa của chiến tranh, nay lại đứng lên nối tiếp việc làng việc xóm.

Theo chân các anh, chúng tôi có cơ hội được tận mắt “mục sở thị” công trình mang giá trị lớn lao của những cư dân một vùng đồng bằng bao la, khoáng đạt.

Nằm trên trục đường chính phía cuối làng, xung quanh bốn bề là ruộng đồng mênh mông bát ngát, nghĩa trang nhân dân thôn Ngô Xá mang đến vẻ yên ả và thanh bình. Những phần mộ thẳng hàng, quay đều về một hướng, thoạt tiên sẽ khiến bất cứ ai mới đến lần đầu nhầm tưởng đây là nghĩa trang liệt sĩ chứ không phải nghĩa trang thường thấy do người dân xây dựng.

Toàn bộ khuôn viên nghĩa trang với tổng diện tích hơn bốn sào ruộng, tương đương 1.440 m2, bao gồm một ngôi miếu và hai phân khu riêng biệt. Miếu làng mang nét thâm trầm, uy nghiêm, nhuốm màu thời gian là nơi dân làng quanh năm thờ phượng vị thổ công thổ địa của vùng đất Ngô Xá. Hai phân khu riêng biệt là Khu A – khu đất dành riêng cho phần mộ cải táng, và Khu B – phân khu dành riêng cho phần mộ mai táng.

Những ngôi mộ mới cất sẽ được ban quản trang sắp xếp theo thứ tự ở khu B. Sau khi mai táng từ 3 đến 4 năm, mộ được cải táng và chuyển về khu A. Tại khu A, mộ phần thuộc họ nào sẽ được phân về khu vực thuộc dòng họ đó. Các bia mộ quay đều một hướng, có thứ tự và đánh số rõ ràng.  Xây dựng một nghĩa trang đồng bộ đã khó nhưng để duy trì và gìn giữ nó lại càng khó khăn hơn, đặc biệt là đặt trong bối cảnh xu thế ngày nay.

Nghia trang Ngo Xa.1

“Phép vua cũng thua lệ làng”, nhiều gia đình đã tự nguyện dỡ bỏ đối với phần mộ đã xây dựng hoặc dừng thi công đối với phần mộ đang xây dựng dở dang, tổ chức xây lại mộ chí theo đúng với quy định chung mà dân làng đã đề ra. Trong quá trình xây dựng lại, những phần mộ này vẫn phải chịu sự giám sát trực tiếp của chính quyền, ban quản trang và các dòng họ trong hai năm. Sau hai năm, nếu xét thấy hộ gia đình đã thực hiện tốt các nội quy, quy định của thôn và không còn dấu hiệu tái phạm, lúc đó ngôi mộ mới được công nhận trở lại là “thành viên” chính thức của nghĩa trang.

Ánh hoàng hôn của buổi chiều rực rỡ bao trùm lên từng nếp nhà, hàng cây trên ngôi làng Ngô Xá, xã Quảng Lãng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên. Nơi đây, con người đã làm nên điều kỳ diệu. Những điều tưởng chừng rất khó khăn để thực hiện ở nhiều địa phương lại trở nên có thể khi người dân trong cùng một làng cùng đồng thuận.

Câu chuyện về việc quy hoạch được một nghĩa trang lề lối nhưng tiết kiệm, của trên dưới các dòng họ, cán bộ và nhân dân thôn Ngô Xá được coi như một chuẩn mực, một tấm gương sáng về lối sống văn minh, xây dựng nếp sống văn hóa mới thời kỳ hội nhập và phát triển.

Những nén nhang ân nghĩa sẽ mãi cháy và lan tỏa hương thơm nghi ngút như lời thề giữ gìn một “di sản” vật thể và phi vật thể quý báu của làng đối với lớp lớp thế hệ những người con Ngô Xá hôm nay và mãi mãi về sau.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s