Làng đá Cao Bằng

Giữa không gian bao la, những ngôi nhà sàn đá vững chãi vươn cao như một lũy thép kiên cố. Mặc cho thời gian trôi qua, suốt hàng trăm năm nhưng những ngôi nhà sàn đá này vẫn bền bỉ, kiên định, bao bọc, chở che những cư dân hiền lành, chất phác vùng biên viễn. Ở đó, họ sống 1 cuộc sống bình yên, chậm rãi và hồn hậu. Ở đó, những đứa trẻ hồn nhiên lớn lên, hồn nhiên cảm nhận về cuộc sống. Ở đó, cuộc sống hàng ngày diễn ra đẹp như 1 bức tranh.

Với đồng bào Tày ở Cao Bằng, ngôi nhà sàn như 1 miền thiêng, 1 không gian văn hóa truyền thống qua bao thế hệ. Sau 4000 năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, sau bao nhiêu thăng trầm của lịch sử, bao cung điện, lầu son gác tía đã bị tàn phá, mai một, lãng quên. Trong hoàn cảnh đó, những ngôi nhà sàn mộc mạc, bình dị vẫn sống mãi với thời gian, góp thêm một nét độc đáo vào kiến trúc Việt Nam.

Nhìn chung, vật liệu để xây cất nhà sàn rất đơn giản, thường là gỗ, song, mây, tre, bương, vầu… được khai thác trong các rừng nhiệt đới. Hình ảnh những ngôi nhà sàn như vậy đã rất quen thuộc trong hình dung của hầu hết chúng ta. Nhưng khi đến với đồng bào Tày ở làng Khuổi Kỵ, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, chúng ta sẽ ít nhiều ngỡ ngàng trước vẻ đẹp hiếm có của những ngôi nhà sàn bằng đá. Chất liệu đá chính là điểm nổi bật và khác biệt so với những ngôi nhà sàn ở các vùng khác.

Đường từ thác Bản Giốc vào lãnh địa của những ngôi nhà sàn đá chỉ kéo dài khoảng 2km. Thôn Khuổi Kỵ như lạc giữa một chiến lũy được bày binh bố trận bởi những bức tường đá bao bọc các ngôi nhà. Khói bếp bảng lảng bên sườn núi, khiến bản làng trở nên cổ kính, nhuốm màu huyền thoại miền biên viễn.

Dân tộc Tày ở Trung Khánh thường có tín ngưỡng thờ đá. Họ coi đá là khởi nguồn của sự sống và là trung tâm của vũ trụ. Họ quan niệm rằng, con người sinh ra từ đá và khi chết sẽ hóa thành đá. Việc dựng nhà đá cũng xuất phát từ những quan niệm thiêng liêng đó.

Lang da Cao Bang.1

Ngược thời gian vào những năm 1594-1677, khi nhà Mạc lên vùng đất Cao Bằng  xây dựng thành quách để bảo vệ đất nước, những ngôi nhà sàn bằng đá đã được xây dựng lên như một “pháo đài” độc nhất vô nhị chỉ dành riêng cho những bậc quyền quý. Đến nay, những ngôi nhà sàn cổ vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên khôi, mang dáng dấp cổ xưa từ thời nhà Mạc, tạo nên vỉa tầng văn hóa độc đáo trong tổng thể vùng văn hóa đa dạng trên mảnh đất vùng biên viễn này.

Để xây dụng một ngôi nhà đá, người Tày phải mất rất nhiều công sức. Bắt đầu từ khi đã có ý định dựng nhà, họ đã phải chuẩn bị nguyên liệu trước đó vài năm. Nguyên liệu quan trọng nhất để dựng nhà đá chính là những viên đá cứng, đẹp. Những viên đá được hình thành từ sâu trong lòng đất, trải qua điều kiện địa chất phức tạp và lâu dài, hấp thụ tinh hoa của đất trời nên mang trong mình nguồn năng lượng và linh khí rất cao. Từ suy nghĩ sâu xa mang ý nghĩa tâm linh ấy, những bức tường đá kiên cố đã dần được hình thành, nó thể hiện rõ tính bản địa, sự sáng tạo độc đáo trong lãnh địa kiến trúc và sự khéo léo của đôi bàn tay của đồng bào Tày nơi đây.

Trước khi dựng nhà, người Tày chọn địa điểm dựng nhà khá kỹ lưỡng. Đó là những nơi cao ráo, lấy chân núi làm điểm tựa, hướng mặt về phía có cảnh trí thiên nhiên khoáng đạt, thuận tiện cho việc làm ăn sinh sống. Nhà sàn có hai mái được lợp bằng ngói âm dương. Bên trong nhà dựng bằng gỗ, chiều sâu từ 5 đến 7 hàng cột, khoảng cách giữa các cột từ 2 – 2,5m. Chiều cao của nhà thường từ 7 – 8m. Nhà thường có ba gian chính, mỗi gian có một chức năng nhất định thuận tiện cho việc sinh hoạt.

Khi đã định vị được ngôi nhà, người thợ sẽ đo, đếm vị trí xếp từng viên đá. Những bức tường kiên cố được xếp từ hàng vạn viên đá lớn nhỏ khác nhau bằng một thứ keo kết dính trộn từ đá vôi và cát. Để đặt được viên gạch vuông vức khi xây không đơn giản chút nào, nhưng việc xếp hàng trăm viên đá với đủ các hình khối, trọng lượng khác còn khó gấp bội. Khó khăn nhất trong việc xếp đá là làm sao để độ dày hai bên của một bức tường phải thật cân đối, vuông vức. Chỉ cần lệch một chút sẽ phải gỡ đi xếp lại từ đầu. Dựng được một bức tường gạch chỉ mất vài ba ngày nhưng để xếp được một bức tường bằng đá thì người thợ phải mất vài tháng, thậm chí cả năm trời.

Một lý do nữa sở dĩ người Tày nơi đây thường xây nhà bằng đá là do họ sống trong hệ sinh thái của rừng mưa nhiệt đới, độ ẩm cao, mưa nhiều, trước đây thú dữ lắm, vùng biên giới Trùng Khánh lại thường xảy ra nạn trộm cướp nên đồng bào Tày đã sáng tạo ra cấu trúc nhà sàn xây bằng đá, nhằm mục đích phòng thủ, bảo vệ, chống ẩm mốc. Như vậy, trong tâm thức của họ, thiên nhiên có ảnh hưởng không nhỏ trong cách xây dựng kiến trúc một ngôi nhà.

Lang da Cao Bang.2

Giữa không gian bao la, những ngôi nhà sàn đá vững chãi vươn cao như một lũy thép kiên cố. Mặc cho thời gian trôi qua, suốt hàng trăm năm nhưng những ngôi nhà sàn đá này vẫn bền bỉ, kiên định, bao bọc, chở che những cư dân hiền lành, chất phác vùng biên viễn. Ở đó, họ sống 1 cuộc sống bình yên, chậm rãi và hồn hậu. Ở đó, những đứa trẻ hồn nhiên lớn lên, hồn nhiên cảm nhận về cuộc sống. Ở đó, cuộc sống hàng ngày diễn ra đẹp như 1 bức tranh.

Nếu ai đó đã ngắm nhìn cuộc sống bên những con đường  đá, trong những ngôi nhà sàn bằng đá nơi đây 1 lần, hẳn  sẽ nhớ mãi. Vẻ đẹp thiên nhiên và con người, vẻ đẹp của những màu sắc tự nhiên và cuộc sống sinh hoạt hòa quyện vào nhau, tạo nên những màu sắc và hình khối đẹp đến khó tả. Nó khiến chúng ta chỉ biết lặng đi và thu hết mọi giác quan để cảm nhận. ( để nhạc nền vang lên sâu lắng, trống lời bình)

Đá thâm trầm, tĩnh lặng, kết tụ âm dương. Đá là niềm tin, niềm kiêu hãnh và cũng là sự mộc mạc vốn dĩ của những người dân Khuổi Kỵ. Sự hiện hữu bền vững của những ngôi nhà sàn bằng đá nơi đây còn ẩn chứa 1 thông điệp mà theo chúng tôi là quý giá, rằng ở bất cứ nơi đâu, con người sẽ tìm thấy sự hòa hợp tuyệt vời nếu biết trân trọng những món quà từ thiên nhiên bản địa. Tâm hồn của đá, tâm hồn của đồng bào Tày chịu thương chịu khó là hồn cốt của ngôi làng đá độc đáo này.

Ngôi nhà sàn cổ xây bằng đá của tộc Tày, huyện Trùng Khánh trở thành biểu tượng văn hóa vật chất mang nhiều giá trị, thể hiện kiến trúc văn hóa độc đáo và ẩn chứa bên trong những phong tục tập quán truyền thống được hun đúc qua nhiều thế hệ. Để rồi mỗi đứa trẻ khi trưởng thành có thêm một niềm tự hào về ngôi làng của gia đình mình, để mỗi người già khi trở về đất mẹ cảm thấy an  nhiên…

Sống trên đá không chê đá gập ghềnh

Sống trong thung không chê thung nghèo đói

Sống như sông như suối

Lên thác xuống ghềnh

Không lo cực nhọc

Người đồng mình thô sơ da thịt

Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con

Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương

Còn quê hương thì làm phong tục

( Nói với con)

 

Những câu thơ của người con Trùng Khánh, nhà văn Y Phương chính là được viết ra từ cái nôi khởi nguồn cho bao nhiêu cảm hứng hồn hậu mà đầy kiêu hãnh ấy, làng đá Khuổi Kỵ.

Advertisements

One thought on “Làng đá Cao Bằng

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s