Chuyện về chiếc Chàng Chẩy

Chàng Chảy là tên gọi cho chiếc đục gỗ có từ xưa, hình dạng khác với những chiếc chàng thông thường. Đục Chàng Chảy (Nghĩa cổ của từ Chàng là “Đánh” – chỉ thao tác sử dụng của chiếc đục cổ này) đóng vai trò quan trọng với làng nghề Chàng Sơn – Huyện Thạch Thất, Hà Nội

Ai ghé Tây Phương một lần đều phải ngỡ ngàng trước công trình kiến trúc đặc sắc nơi đây. Ngôi chùa nằm trên ngọn núi Tây Phương huyện Thạch Thất, Hà Nội này được xếp loại là một danh lam tiêu biểu nhất về mặt điêu khắc và tạc tượng trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam, được xây dựng khoảng thế kỷ thứ 8. Khắp chùa chỗ nào có gỗ là có chạm trổ. Các đầu bẩy, các bức cổn, xà nách, ván long… đều có chạm trổ đề tài trang trí quen thuộc của dân tộc như hình lá dâu, lá đề, hoa sen, hoa cúc, rồng, phượng, hổ phù… rất tinh xảo.

Đặc biệt là gần bảy mươi pho tượng, pho nào cũng được tạc rất công phu, tinh xảo, sinh động từ nếp quần áo đến dáng điệu, nét mặt. Đường nét trên khuôn mặt, vừng trán hay tư thế đứng ngồi đều phản ánh nhiều tình cảm, tâm trạng khác nhau một cách sinh động.

untitled

Nhìn vào, người ta thấy đó không chỉ tập trung trí tuệ, tinh hoa, sáng tạo của cha ông mà còn là sự kết hợp hài hoà trong vật liệu, kết cấu, hình khối, ánh sáng, khí hậu tạo nên đỉnh cao cho nghệ thuật kiến trúc đương thời. Tác giả của những kiệt tác tuyệt vời này, hay Văn Miếu Quốc Tử Giám và rất nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng khác, chính là những nghệ nhân dân gian đến từ Chàng Sơn, ngôi làng có truyền thống làm mộc hàng mấy trăm năm.

Nghề mộc Chàng Sơn

Người ta biết đến Chàng Sơn là một trong những làng nghề lâu đời nhất nước. Những đứa trẻ sinh ra ở đây lớn lên trong tiếng ru của tiếng bào, tiếng đục Chàng Chảy…. Và tiếng đục Chàng Chảy ấy trở thành thanh âm quen thuộc, thân thương cho người dân mỗi khi gọi tên làng.

Chàng Chảy là tên gọi cho chiếc đục gỗ có từ xưa, hình dạng khác với những chiếc chàng thông thường. Đục Chàng Chảy (Nghĩa cổ của từ Chàng là “Đánh” – chỉ thao tác sử dụng của chiếc đục cổ này) đóng vai trò quan trọng với làng nghề Chàng Sơn.

Điều đáng nói là kỹ thuật đục gỗ gắn với chiếc chàng đặc biệt này. Có thể nói, chiếc chàng chảy là tập hợp tinh hoa của nghề mộc xưa. Trong chạm khắc hoa văn gỗ ngày xưa thì chiếc đục Chàng Chảy cổ là chiếc đục được người thợ tạo đường nét đầu tiên của hoa văn, cũng gần giống như người họa sỹ dùng bút chì để phác thảo những nét vẽ đầu tiên. Chiếc chuôi đục thường được vát chéo để khi theo tác chiếc đục nằm nghiêng thì bề mặt chuôi đục có phương nằm ngang để người thợ đánh dùi đục vào.

Ưu điểm của dụng cụ này là cho ra đường nét gọn, tinh tế và mềm mại nhưng mất nhiều thời gian và sử dụng khó, đòi hỏi phải có tay nghề cao. Để sử dụng thành thạo thường phải học và làm trong 3 năm. Sử dụng Chảng Chảy không hề đơn giản, từ việc phân bố lực gõ đến cách cầm đục đều rất khác biệt.

Nghệ thuật chạm khắc

chang3

Với các thể loại chạm khắc khác nhau thì cũng có một số công đoạn khác nhau, với chạm khắc hoa văn cổ truyền ở Chàng Sơn thì có một số công đoạn cơ bản như Lên ý tưởng, vẽ mẫu hoa văn. Người thợ phải vẽ trên giấy rồi sau đó in giấy than sang gỗ, với một số thợ có khả năng vẽ tốt thì có thể vẽ trực tiếp lên gỗ, thậm chí quen tay và tưởng tượng tốt có thể không cần vẽ trước. Công đoạn lấy nền, hoặc trổ. Công đoạn này theo nét vẽ người thợ chạm đục bỏ những phần bên ngoài hoa văn. Sau đó đến công đoạn “vỡ”, là cách người thợ tạo hình cơ bản hoa văn ở dạng thô. Công đoạn gọt và tỉa là công đoạn hoàn thiện hoa văn ở dạng tinh sau công đoạn vỡ. Sau cùng là công đoạn hoàn thiện, với một số hoa văn để mộc thì đánh giấy nhám cho bề mặt nhẵn, một số hoa văn thì dùng vécni, sơn thếp, để phủ bề mặt hoa văn. Thao tác sử dụng chiếc đục cổ Chàng Chảy trong các công đoạn này khá độc đáo, khác với phần đa chiếc đục chạm khắc khác là chiếc đục nằm theo chiều nghiêng, chuyển động của đục gần giống theo kiểu “chiếc bập bênh”, dùi đục đánh vào chuôi đục và mũi đục được “chảy” đi.

Chính vì vậy, du có nhiều làng nghề Bắc Bộ cũng làm nghề trạm khắc gỗ nhưng nhờ bí quyết nghề độc đáo từ việc sử dụng đục chàng chảy mà người dân Chàng xưa đã nổi danh. Bàn tay tài hoa của người thợ Chàng Sơn xưa đã lưu dấu trên một số công trình nổi tiếng của Việt Nam như: Kiến trúc gỗ Chùa Tây Phương, 18 pho tượng La hán Chùa Tây Phương, Văn Miếu Quốc Tử Giám…

Chàng Sơn hôm nay vẫn nổi tiếng khắp Xứ Đoài xưa bởi nghề mộc. Nối tiếp truyền thống ấy những người con nơi đây đã mang những kiến thức học được nơi nhà trường về góp phần giữ gìn và xây dựng thương hiệu riêng cho quê hương mình. Đấy là một điều đáng quý và tự hào về một lớp thế hệ thiết kế trẻ luôn giữ được cái tâm và sự sáng tạo không ngừng với những giá trị cổ đang ngày bị lãng quên trong xu thế công nghiệp hiện đại. Những sản phẩm mộc mĩ nghệ của làng từ lâu đã theo chân khách hàng đi khắp mọi miền đất nước và  đến cả với bạn bè quốc tế.

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s